Donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor') is een sterke vaste plant met donker paarsbruine bloemen en opvallend getekend blad. Vooral de brede chocoladebruine tot purperbruine zone op het groene blad maakt deze cultivar herkenbaar. De bloemen verschijnen in het late voorjaar aan slanke stengels die boven het blad uitsteken.
De plant groeit goed in halfschaduw en verdraagt ook behoorlijk veel schaduw. Daardoor is 'Samobor' bijzonder bruikbaar onder bladverliezende bomen en heesters, langs bosranden en in schaduwrijke borders. De combinatie van donker gekleurde bloemen en decoratief blad geeft de plant ook buiten de bloeiperiode sierwaarde.
De actuele RHS-notatie is Geranium phaeum var. phaeum 'Samobor'. De kortere naam Geranium phaeum 'Samobor', die in Nederlandse kwekerijen veel wordt gebruikt, blijft daardoor herkenbaar maar is niet de volledig actuele RHS-notatie.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
1. Herkomst en naamverklaring van donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Geranium phaeum behoort tot de ooievaarsbekfamilie (Geraniaceae). De botanische soort komt van nature voor in delen van Europa. Het is een vaste plant van onder meer bosranden, lichte bossen en andere plaatsen waar de bodem voldoende vocht bevat.
De geslachtsnaam Geranium komt van het Griekse woord geranos, dat kraanvogel betekent. De naam verwijst naar de langwerpige vrucht, die aan de snavel van een kraanvogel doet denken. De Nederlandse naam ooievaarsbek verwijst naar dezelfde kenmerkende vruchtvorm.
De soortnaam phaeum verwijst naar de donkere kleur van de bloemen. Dat kenmerk is bij 'Samobor' sterk aanwezig: de bloemen zijn donker paarsbruin tot bijna zwartpaars.
De cultivarnaam 'Samobor' verwijst naar Samobor in Kroatië. De cultivar werd bekend door planten met opvallend donker getekend blad die daar werden gevonden en vervolgens in cultuur zijn gebracht.
2. Algemene informatie over donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Wetenschappelijke naam: Geranium phaeum 'Samobor'
Actuele RHS-notatie: Geranium phaeum var. phaeum 'Samobor' – geaccepteerde naam
Nederlandse naam: donkere ooievaarsbek
Plantenfamilie: Geraniaceae
Planttype: vaste plant
Herkomst botanische soort: Europa
Hoogte: ongeveer 50 tot 80 cm
Breedte: ongeveer 40 tot 50 cm
Plantdichtheid: circa 7 planten per m²
Groeiwijze: polvormend, bossig en opgaand
Groeisnelheid: gemiddeld
Standplaats: halfschaduw tot schaduw; zon is mogelijk bij voldoende bodemvocht
Bodem: humusrijk, matig voedselrijk en goed doorlatend
Zuurgraad: zuur, neutraal tot kalkhoudend
Blad: bladverliezend, diep gelobd
Bladkleur: groen met een brede donkerbruine tot purperbruine tekening
Bladvorm/structuur: handvormig gelobd, zacht van structuur
Bloeiwijze: losse, vertakte bloemstengels boven het blad
Bloemkleur: donker paarsbruin tot bijna zwartpaars
Bloeiperiode: mei tot juni, soms doorlopend in juli
Vruchten: langwerpige deelvruchten met een snavelvormige uitloper
Wintergroen: nee
Winterhardheid: zeer goed winterhard, RHS H7
Bijzonderheden: opvallende donkere bladtekening; geschikt voor schaduwrijke beplantingen en aantrekkelijk voor bestuivende insecten
3. Uiterlijk van donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Geranium phaeum 'Samobor' vormt een stevige pol van diep ingesneden groen blad. Rond het midden van ieder blad loopt een opvallende donkerbruine tot purperbruine zone. Deze bladtekening geeft de plant al vroeg in het voorjaar sierwaarde en blijft ook na de hoofdbloei goed zichtbaar.
Uit de bladpol groeien lange, dunne en vertakte bloemstengels. De kleine bloemen staan los boven het blad en knikken vaak iets naar beneden. Door die fijne bloemstengels behoudt de plant een luchtig karakter, ondanks de vrij stevige bladpol.
De plant wordt doorgaans ongeveer 50 tot 80 cm hoog. De RHS geeft voor volwassen planten een hoogte van 0,5 tot 1 meter en een breedte tot ongeveer 0,5 meter aan.
4. Blad en geur van donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Het blad vormt een belangrijk deel van de sierwaarde van 'Samobor'. De groene, handvormig gelobde bladeren hebben rond het hart een brede chocoladebruine tot donkerpaarse band. Vooral in het voorjaar is het kleurcontrast sterk.
Door deze tekening blijft de plant ook aantrekkelijk wanneer er nog geen bloemen zijn of wanneer de hoofdbloei voorbij is. In combinaties met lichtgroen, geelgroen of zilverkleurig blad valt de donkere bladzone extra op.
Na de bloei kan het oudere blad minder fraai worden. Knip dan de uitgebloeide stengels en het beschadigde blad terug. De plant vormt vervolgens nieuw, fris blad. De RHS adviseert dezelfde aanpak om nieuwe bladgroei en soms aanvullende bloei te stimuleren.
Het blad heeft geen belangrijke geurfunctie. De sierwaarde zit vooral in de opvallende bladtekening, de fijne bloemstengels en de donkere bloemen.
5. Bloei van donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Donkere ooievaarsbek bloeit vooral in mei en juni. Op gunstige standplaatsen kunnen ook daarna nog bloemen verschijnen. De bloemen staan aan lange vertakte stengels en steken duidelijk boven het blad uit.
De bloemkleur varieert van donker paarsbruin tot zeer donker purper. Door de iets teruggeslagen bloemblaadjes en knikkende stand krijgen de bloemen een karakteristiek uiterlijk. De donkere kleur contrasteert sterk met lichtere planten in de omgeving.
De bloemen zijn relatief klein, waardoor 'Samobor' zijn effect niet van grote afzonderlijke bloemen moet hebben. Juist de combinatie van veel fijne bloemen, hoge bloemstengels en donker getekend blad maakt deze cultivar bijzonder.
Na de hoofdbloei kun je de uitgebloeide stengels terugknippen. Dat houdt de plant netjes en stimuleert de ontwikkeling van fris blad.
Ontwerptip: combineer Geranium phaeum 'Samobor' met lichtbladige varens, Brunnera, Hakonechloa of witbloeiende vaste planten. Het contrast maakt zowel de donkere bloemen als de bijzondere bladtekening beter zichtbaar.
6. Standplaats en bodem voor donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Donkere ooievaarsbek groeit het best in halfschaduw, maar verdraagt zowel volle schaduw als zon. Op een zonnige plek heeft de plant wel voldoende bodemvocht nodig. Vooral onder bladverliezende bomen en heesters en langs een lichte bosrand voelt Geranium phaeum 'Samobor' zich goed thuis.
Een matig voedselrijke, humusrijke en goed doorlatende bodem geeft de beste resultaten. De plant groeit op zand-, leem-, klei- en kalkhoudende grond en verdraagt zowel zure als neutrale en basische omstandigheden. Langdurig natte grond is ongeschikt.
Op droge schaduwrijke plaatsen kan de groei minder krachtig worden. Breng daar regelmatig compost of bladaarde aan en geef tijdens langdurige droogte extra water. Vooral jonge planten profiteren daarvan.
7. Toepassing en combinaties met donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Geranium phaeum 'Samobor' past goed in schaduwrijke borders, bostuinen, natuurlijke beplantingen en onderbeplanting van bomen en heesters. De RHS noemt de cultivar ook geschikt voor informele tuinen, natuurrijke tuinen en borders.
De donkere bloemen en chocoladebruine bladtekening geven de plant een uitgesproken karakter. Vooral naast planten met lichtgroen, geelgroen, zilverkleurig of frisgroen blad ontstaat een sterk contrast. Gebruik 'Samobor' bij voorkeur in kleine groepen of herhaal de plant op verschillende plaatsen in de border.
Goede combinaties zijn bijvoorbeeld:
- Astrantia major – zeeuws knoopje
- Brunnera macrophylla – Kaukasisch vergeet-mij-nietje
- Dryopteris affinis – geschubde mannetjesvaren
- Epimedium × perralchicum 'Frohnleiten' – elfenbloem
- Hakonechloa macra – Japans bosgras
- Hosta – hartlelie
- Polygonatum multiflorum – gewone salomonszegel
- Pulmonaria – longkruid
Ontwerptip: combineer Geranium phaeum 'Samobor' met frisgroene varens en witbloeiende schaduwplanten. De lichte omgeving benadrukt zowel de donkere bloemen als de karakteristieke bladtekening.
8. Groei en onderhoud van donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Donkere ooievaarsbek vormt geleidelijk een stevige pol en bereikt doorgaans binnen enkele jaren zijn volwassen omvang. De RHS noemt een periode van ongeveer twee tot vijf jaar tot volwassen grootte.
Het onderhoud is beperkt. Knip na de hoofdbloei de uitgebloeide bloemstengels en minder fraai geworden bladeren dicht bij de grond terug. Daarmee stimuleer je fris nieuw blad en soms een bescheiden tweede bloei. Ook de RHS adviseert om uitgebloeide stengels en oud blad terug te knippen.
De vrij lange bloemstengels kunnen op zeer voedselrijke grond of een beschutte plek wat uitzakken. Een combinatie met stevige buurplanten geeft dan natuurlijke ondersteuning.
Verwijder in het voorjaar oude plantenresten voordat de nieuwe groei goed op gang komt. Geef jonge planten tijdens droge perioden voldoende water. Oudere pollen kun je in het voorjaar delen wanneer ze te groot worden of wanneer je meer planten wilt maken.
9. Vermeerdering van donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Delen is de eenvoudigste manier om Geranium phaeum 'Samobor' te vermeerderen. Graaf in het voorjaar een volwassen pol uit en verdeel deze in enkele stevige stukken. Zorg dat ieder deel voldoende wortels en groeipunten behoudt en plant de delen direct opnieuw.
Ook basale stekken zijn geschikt. De RHS adviseert hiervoor jonge scheuten in het vroege tot midden van het voorjaar.
De plant kan zichzelf bovendien uitzaaien. Zaailingen hoeven echter niet dezelfde opvallende bladtekening of bloemkleur als 'Samobor' te krijgen. Wil je de eigenschappen van de cultivar behouden, kies dan voor delen of stekken.
10. Verwante soorten en cultivars van donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Onderstaande soorten en cultivars van Geranium phaeum worden regelmatig of recent in Nederland gekweekt of verkocht.
- Geranium phaeum – de botanische soort met meestal donker paarsbruine tot lila bloemen en vaak bruin getekend blad; geschikt voor halfschaduw en vochtige schaduw.
- Geranium phaeum 'Album' – witbloeiende cultivar met groen blad; momenteel verkrijgbaar bij Nederlandse leveranciers.
- Geranium phaeum 'Lily Lovell' – relatief hoge, sterk groeiende cultivar met grotere donkerpaarse bloemen; actueel aanwezig in het Nederlandse kwekerijassortiment.
- Geranium phaeum 'Misty Samobor' – cultivar met brons getekend blad en lichte crème- tot lilaroze bloemen; momenteel in Nederland gekweekt en verkocht.
- Geranium phaeum 'Samobor' – cultivar met donker paarsbruine bloemen en een opvallende brede donkerbruine tot purperbruine zone op het blad; opgenomen in een Nederlands biologisch kwekerijassortiment uit 2026.
- Geranium phaeum 'Springtime' – cultivar met paarse bloemen en opvallend gekleurd blad; opgenomen in een Nederlands kwekerijassortiment uit 2026.
'Samobor' onderscheidt zich binnen deze groep vooral door de combinatie van zeer donkere bloemen en de brede donkere tekening op het blad. Daardoor heeft de plant ook buiten de bloeiperiode een duidelijke sierwaarde.
11. Bijen en biodiversiteit van donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Donkere ooievaarsbek levert in het late voorjaar nectar en stuifmeel aan verschillende insecten. Vooral bijen en andere bestuivers bezoeken de bloemen. De RHS vermeldt Geranium phaeum 'Samobor' als een plant met waarde voor bestuivende insecten.
De losse groeiwijze maakt deze cultivar ook geschikt voor natuurlijke en halfnatuurlijke beplantingen. Tussen het blad en de bloemstengels vinden kleine insecten beschutting. Door 'Samobor' te combineren met soorten die eerder en later bloeien, ontstaat een langere periode waarin bestuivers voedsel kunnen vinden.
De plant kan zich onder gunstige omstandigheden uitzaaien. Hierdoor ontstaat soms vanzelf een lossere, natuurlijk ogende beplanting. Zaailingen hoeven niet dezelfde donkere bladtekening als de moederplant te behouden.
Ontwerptip: combineer Geranium phaeum 'Samobor' met voorjaarsbollen en later bloeiende schaduwplanten. Zo ontstaat niet alleen een lange sierperiode, maar ook een langere voedselperiode voor insecten.
12. Problemen en ziekten
Geranium phaeum 'Samobor' is over het algemeen een sterke en weinig ziektegevoelige vaste plant. Op een geschikte standplaats ontstaan meestal weinig problemen.
Meeldauw kan soms optreden, vooral tijdens droge perioden of wanneer de luchtcirculatie tussen de planten beperkt is. Ook slakken kunnen het jonge blad beschadigen. Een gezonde, goed gevestigde plant herstelt meestal snel van beperkte vraatschade.
Langdurig natte grond kan de wortels verzwakken. Kies daarom een bodem die voldoende vocht vasthoudt, maar overtollig water ook goed afvoert.
Ook langdurige droogte kan de plant verzwakken. Vooral onder bomen en grote heesters ontstaat snel concurrentie om water. Geef jonge planten daarom tijdens droge perioden extra water.
Zaailingen kunnen op geschikte plaatsen talrijk verschijnen. Verwijder ongewenste zaailingen tijdig wanneer je de beplanting strak wilt houden.
13. Veelgestelde vragen over donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Hoe hoog wordt donkere ooievaarsbek?
Geranium phaeum 'Samobor' wordt meestal ongeveer 50 tot 80 cm hoog. Op een voedselrijke en voldoende vochtige standplaats kan de plant hoger worden.
Wanneer bloeit Geranium phaeum 'Samobor'?
De hoofdbloei valt meestal in mei en juni. Soms verschijnen ook in juli nog bloemen.
Kan donkere ooievaarsbek in de schaduw groeien?
Ja. Deze cultivar groeit goed in halfschaduw en verdraagt ook schaduw. Daardoor is hij zeer geschikt voor beplanting onder bladverliezende bomen en heesters.
Kan Geranium phaeum 'Samobor' ook in de zon staan?
Ja, maar de bodem moet dan voldoende vochtig blijven. Op een droge zonnige standplaats kan het blad sneller achteruitgaan.
Is donkere ooievaarsbek wintergroen?
Nee, want het blad sterft in de winter grotendeels af. In het voorjaar loopt de plant echter opnieuw uit.
Moet je Geranium phaeum 'Samobor' snoeien?
Echte snoei is niet nodig maar knip na de bloei de uitgebloeide bloemstengels en minder fraai blad terug om nieuwe bladgroei te stimuleren.
Zaait donkere ooievaarsbek zichzelf uit?
Ja, dat kan. Zaailingen hoeven echter niet dezelfde donkere bladtekening en bloemkleur als 'Samobor' te krijgen.
Hoeveel planten heb je per vierkante meter nodig?
Reken gemiddeld op ongeveer zeven planten per vierkante meter. Iets dichter planten geeft echter wel sneller een gesloten beplanting.
Is Geranium phaeum 'Samobor' aantrekkelijk voor bijen?
Ja, want de bloemen leveren nectar en stuifmeel en trekken verschillende bestuivende insecten aan.
Waarmee kun je donkere ooievaarsbek combineren?
Goede combinaties zijn onder andere varens, elfenbloem, Kaukasisch vergeet-mij-nietje, longkruid, hartlelie en Japans bosgras. Lichte blad- en bloemkleuren vormen een mooi contrast met het donkere blad en de paarsbruine bloemen.
14. Conclusie over donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum 'Samobor')
Donkere ooievaarsbek is een sterke vaste plant voor halfschaduw en schaduw. De combinatie van donker paarsbruine bloemen en de opvallende chocoladebruine bladtekening maakt 'Samobor' dus duidelijk herkenbaar binnen het assortiment van Geranium phaeum.
De plant vraagt echter weinig onderhoud, verdraagt verschillende grondsoorten en combineert gemakkelijk met andere schaduwplanten. Vooral onder bomen en heesters, langs bosranden en in natuurlijke borders komt de losse groeiwijze goed tot zijn recht.
Wie een betrouwbare schaduwplant zoekt met zowel bloem- als bladwaarde, heeft aan Geranium phaeum 'Samobor' een veelzijdige en karaktervolle keuze.
Maak een schetsafspraak
Wil je donkere ooievaarsbek op de juiste manier toepassen in jouw tuin? Tijdens een Schetsservice kijken we naar de beschikbare ruimte, lichtomstandigheden, bodem en de combinatie met andere vaste planten, heesters en bomen. Zo ontstaat een tuinontwerp waarin de beplanting niet alleen mooi oogt, maar ook praktisch en duurzaam is samengesteld.
