Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')
Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') is een compact en opvallend rechtop groeiend siergras met smal groen blad en donkere paarsbruine tot bijna zwarte bloemaren. In de zomer vormen de strakke bloemstengels een duidelijk verticaal accent, terwijl blad en stengels in het najaar prachtig geel, oranje en bruin verkleuren. Omdat 'Moorhexe' kleiner en stijver opgaand blijft dan veel andere cultivars van pijpenstrootje, past dit siergras uitstekend in natuurlijke borders, prairietuinen en kleinere plantvakken.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
1. Herkomst en naamverklaring van pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')
Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') behoort tot de grassenfamilie (Poaceae). De botanische soort Molinia caerulea is van nature wijdverspreid in Europa en komt ook voor in delen van Azië en Noord-Afrika.
Ook in Nederland en België is pijpenstrootje een inheemse plant. In de natuur groeit de soort vooral op vochtige tot natte, voedselarme en vaak zure bodems. U vindt hem onder andere op natte heide, langs vennen, in schrale graslanden en in lichte vochtige bossen.
De geslachtsnaam Molinia verwijst naar Juan Ignacio Molina, een achttiende-eeuwse natuuronderzoeker en jezuïet die veel over de natuurlijke historie van Chili schreef.
De soortnaam caerulea betekent blauwachtig of donkerblauw. Deze naam verwijst naar de donkere blauwviolette tot paarsachtige tint die in de bloeiwijzen zichtbaar kan zijn.
De Nederlandse naam pijpenstrootje heeft een historische achtergrond. De lange, vrijwel knooploze bloemstengels werden vroeger gebruikt voor verschillende praktische toepassingen. Ze waren onder andere geschikt om de stelen van tabakspijpen schoon te maken.
Daarnaast werden delen van de plant gebruikt voor bezems en borstels. Pijpenstrootje had daarmee vroeger naast zijn natuurlijke aanwezigheid ook een praktische betekenis.
De cultivarnaam 'Moorhexe' is Duits en betekent letterlijk ‘moerasheks’ of ‘veenheks’. Die opvallende naam past goed bij de donkere bloeiwijzen en de natuurlijke relatie van pijpenstrootje met vochtige heide- en veengebieden.
'Moorhexe' onderscheidt zich vooral door zijn compacte, opvallend rechtopgaande groei en donkere bloemaren. Daardoor heeft deze cultivar een strakker silhouet dan de botanische soort.
2. Algemene informatie over pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')
Wetenschappelijke naam: Molinia caerulea 'Moorhexe'
Actuele RHS-notatie: Molinia caerulea 'Moorhexe'
Nederlandse naam: pijpenstrootje
Plantenfamilie: Poaceae
Planttype: bladverliezend overblijvend siergras
Herkomst botanische soort: Europa, delen van Azië en Noord-Afrika; inheems in Nederland en België
Hoogte: ongeveer 60–80 cm inclusief bloemstengels
Bladhoogte: ongeveer 30–40 cm
Breedte: ongeveer 35–50 cm
Plantdichtheid: ongeveer 5 planten per m²
Groeiwijze: compact, dicht polvormend en opvallend rechtopgaand
Groeisnelheid: gemiddeld
Standplaats: zon tot halfschaduw
Bodem: humusrijk, vochthoudend maar goed doorlatend en bij voorkeur niet te voedselrijk
Zuurgraad: bij voorkeur zuur tot neutraal
Blad: smal, lijnvormig en rechtopgaand tot licht overhangend
Bladkleur: fris- tot middengroen, in de herfst geel, oranje tot bruin verkleurend
Wintergroen: nee
Bloeiperiode: juli–september
Bloemkleur: donker paarsbruin tot vrijwel zwart
Bloemvorm: smalle, rechtopstaande en vrij compacte pluimen
Bloemstengels: dun, stevig en opvallend rechtopstaand
Winterhardheid: zeer goed winterhard
RHS-winterhardheid: H7, lager dan -20 °C
Wintervocht: vochtige grond wordt goed verdragen; langdurig volledig waterverzadigde grond vermijden
Vermeerdering: delen in het voorjaar
Toepassing: vasteplantenborder, natuurlijke tuin, prairietuin, heidetuin, moderne border, groepsbeplanting en als verticaal accent tussen vaste planten
3. Uiterlijk en kenmerken van pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')
Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') vormt een compacte en vrij smalle pol van fijn groen blad.
Vanuit deze bladpol verschijnen in de zomer talrijke dunne bloemstengels. Deze groeien opvallend recht omhoog en buigen veel minder sterk door dan bij verschillende andere cultivars van Molinia.
Daardoor ontstaat een duidelijke verticale structuur. De plant oogt licht en transparant, maar blijft tegelijkertijd behoorlijk strak van vorm.
De bladpol zelf blijft ongeveer 30 tot 40 cm hoog. De bloemstengels brengen de totale hoogte meestal op ongeveer 60 tot 80 cm.
Juist het hoogteverschil tussen blad en bloemstengels geeft 'Moorhexe' zijn karakteristieke silhouet. De donkere pluimen lijken boven de groene pol te zweven.
De plant groeit vanuit één compacte basis en vormt geen hinderlijke ondergrondse uitlopers. Hierdoor blijft hij netjes op zijn plek en kan hij gemakkelijk tussen andere vaste planten worden toegepast.
Een volwassen pol wordt geleidelijk wat breder, maar blijft duidelijk begrensd.
Later in het seizoen verandert het uiterlijk sterk. Het groene zomerbeeld maakt plaats voor warme geel-, oranje- en bruintinten.
De stijve bloemstengels blijven bovendien lang overeind. Daardoor heeft 'Moorhexe' niet alleen tijdens de bloei, maar ook in de herfst en winter veel structuurwaarde.
4. Blad en structuur van pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')
Het blad van pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') is smal, lijnvormig en relatief fijn.
De bladeren groeien vanuit de basis omhoog en buigen aan de uiteinden vaak licht naar buiten. Hierdoor ontstaat een compacte, enigszins fonteinachtige bladpol.
In het voorjaar verschijnt het jonge blad frisgroen. Gedurende de zomer krijgt het een wat diepere groene kleur.
Het blad blijft duidelijk lager dan de bloemstengels. Daardoor blijft de transparante verticale structuur van de bloei goed zichtbaar.
In de herfst behoort 'Moorhexe' tot de siergrassen die een opvallende kleurverandering kunnen laten zien. Het blad verkleurt via geel naar warme oranje- en bruintinten.
Ook de stengels veranderen van kleur. Daardoor ontstaat gedurende enkele weken een warm herfstbeeld dat mooi aansluit bij vaste planten met zaadhoofden en andere verkleurende siergrassen.
Na het afsterven blijft de droge plant vaak nog lang overeind. De fijne stengels en pluimen kunnen daardoor ook gedurende de winter structuur aan de border geven.
Knip het oude blad daarom niet in het najaar af. Wacht tot het einde van de winter of het vroege voorjaar, vlak voordat de nieuwe scheuten verschijnen.
5. Bloei van pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')
Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') begint meestal in juli te bloeien.
Vanuit de compacte bladpol groeien lange, dunne en stevig rechtopstaande bloemstengels omhoog. Aan de uiteinden ontwikkelen zich smalle bloempluimen.
De jonge bloeiwijzen hebben een donkere paarsachtige kleur. Tijdens de hoofdbloei kunnen de aartjes paarsbruin tot bijna zwart ogen.
Die donkere kleur vormt een opvallend contrast met het groene blad. Vooral wanneer meerdere planten in een groep staan, ontstaat een duidelijk ritme van donkere verticale lijnen.
De pluimen zijn minder breed en luchtig dan die van veel hogere Molinia-cultivars. Dat versterkt het compacte en strakke karakter van 'Moorhexe'.
Naarmate de zomer vordert, verandert de kleur van de bloemaren geleidelijk naar bruin. Tegelijkertijd beginnen ook de bloemstengels en het blad warmer te verkleuren.
De uitgebloeide pluimen blijven lang aan de plant zitten. Hierdoor gaat de sierwaarde na de bloei niet direct verloren.
In de herfst vormen de donkere aren samen met het oranjebruine blad een sterk seizoensbeeld. Ook tijdens de winter blijven de fijne stengels bij rustig weer vaak goed overeind.
Door de vrij compacte hoogte kunt u de bloemaren bovendien gemakkelijk tussen andere vaste planten laten verschijnen. Zo vormt pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') een subtiel maar duidelijk verticaal accent zonder omliggende planten volledig aan het zicht te onttrekken.
6. Standplaats en bodem voor pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')
Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') groeit het beste in de zon tot lichte halfschaduw. Op een zonnige standplaats blijft de groei compact en ontwikkelen de donkere bloemaren en herfstkleuren zich doorgaans het sterkst.
Lichte halfschaduw wordt eveneens goed verdragen. Bij te veel schaduw kunnen de bloemstengels echter langer en minder stevig worden.
Van nature groeit pijpenstrootje vaak op vochtige, voedselarme en zure gronden. In de tuin hoeft de bodem niet voortdurend nat te zijn, maar een enigszins vochthoudende grond past uitstekend bij 'Moorhexe'.
De bodem mag humusrijk zijn, maar hoeft niet zwaar bemest te worden. Op zeer voedselrijke grond kan het gras te krachtig groeien en zijn compacte vorm gedeeltelijk verliezen.
Een licht zure tot neutrale bodem heeft de voorkeur. Dat maakt 'Moorhexe' bijzonder geschikt voor natuurlijke borders en beplantingen waarin ook andere planten van humusrijke, licht zure grond groeien.
Op zandgrond kunt u compost of bladaarde toevoegen om het vochtvasthoudend vermogen te verbeteren. Vermijd daarbij grote hoeveelheden meststoffen.
Ook op iets zwaardere grond kan pijpenstrootje goed groeien, zolang overtollig water voldoende kan wegzakken. Tijdelijk vocht wordt goed verdragen, maar langdurig volledig waterverzadigde grond is minder geschikt.
Eenmaal gevestigd verdraagt de plant korte droge perioden. Tijdens langdurige zomerdroogte blijft het blad echter mooier wanneer u af en toe extra water geeft.
7. Toepassing en combinaties met pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')
Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') is vooral waardevol als verticaal accent tussen vaste planten. De donkere bloemstengels steken duidelijk boven de compacte bladpol uit, maar blijven voldoende transparant om andere planten zichtbaar te houden.
Gebruik de cultivar afzonderlijk tussen vaste planten of plant enkele exemplaren in een losse groep. Vooral drie tot vijf planten bij elkaar geven een duidelijk ritme zonder dat een massief grasvak ontstaat.
'Moorhexe' past goed in natuurlijke borders, prairietuinen en moderne beplantingen. Ook langs een pad of aan de rand van een plantvak komt de compacte groei goed tot zijn recht.
De donkere paarsbruine bloemaren combineren mooi met lichtroze, wit, zachtgeel en paars. In de herfst sluiten de goudgele en oranjebruine tinten juist uitstekend aan bij nazomerbloeiers en andere verkleurende siergrassen.
Geschikte combinatieplanten zijn onder andere:
- zonnehoed (Echinacea purpurea 'Virgin')
- kattenkruid (Nepeta)
- salie (Salvia nemorosa)
- ooievaarsbek (Geranium)
- duizendblad (Achillea)
- herfstaster (Symphyotrichum laeve)
- koninginnekruid (Eutrochium)
- prachtkaars (Gaura lindheimeri)
- akeleiruit (Thalictrum aquilegiifolium)
- plataargras (Chasmanthium latifolium)
Ook planten met duidelijke bloemschermen of grote ronde bloemen combineren mooi met de smalle verticale lijnen van 'Moorhexe'.
Ontwerptip: herhaal 'Moorhexe' op verschillende plaatsen tussen vaste planten in plaats van één groot grasvak te maken. De donkere rechtopstaande aren vormen dan een terugkerend ritme en geven de border meer diepte.
8. Groei en onderhoud van pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')
Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') vormt ieder voorjaar vanuit de wortelbasis een nieuwe compacte bladpol.
De plant blijft netjes polvormend en maakt geen agressieve ondergrondse uitlopers. Daardoor is hij gemakkelijk te combineren met andere vaste planten.
In het voorjaar groeit eerst het groene blad uit. Vanaf het begin van de zomer ontwikkelen zich vervolgens de donkere bloemstengels.
Een jaarlijkse laag compost is meestal voldoende voeding. Sterke bemesting is niet nodig en kan juist leiden tot een lossere groei.
Geef tijdens langdurige droogte extra water, vooral wanneer de plant op lichte zandgrond staat. Op een vochthoudende bodem vraagt een volwassen pol weinig aanvullende verzorging.
Laat de plant in het najaar staan. Het blad en de bloemstengels verkleuren mooi en zorgen ook tijdens de winter voor structuur.
Knip de oude stengels en het afgestorven blad pas aan het einde van de winter of heel vroeg in het voorjaar terug tot ongeveer 5 tot 10 cm boven de grond.
Wacht niet te lang met deze snoeibeurt. De nieuwe groene scheuten verschijnen vanuit de basis en zijn lastiger netjes terug te knippen wanneer ze al tussen de oude stengels groeien.
Oudere pollen kunnen na verloop van tijd breder worden. Wanneer de groei minder krachtig wordt of wanneer u meer planten wilt, kunt u de pol in het voorjaar delen.
9. Vermeerdering van dit pijpenstrootje
Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') kunt u het beste vermeerderen door delen.
Het voorjaar vormt daarvoor het meest geschikte moment. Doe dit wanneer de nieuwe scheuten net beginnen te verschijnen.
Graaf een volwassen pol voorzichtig uit en verdeel deze met een scherpe spade of stevig mes in verschillende stukken.
Zorg ervoor dat ieder deel voldoende gezonde wortels en meerdere groeipunten bevat.
Plant de afzonderlijke delen direct opnieuw op dezelfde diepte als de oorspronkelijke plant en geef daarna ruim water.
Houd de bodem tijdens de eerste weken voldoende vochtig, zodat de wortels zich snel kunnen herstellen.
Delen heeft daarnaast een verjongend effect. Vooral oudere pollen die in het midden minder krachtig worden, kunnen na het delen opnieuw compacte planten vormen.
Zaaien is bij de botanische soort mogelijk, maar is voor 'Moorhexe' niet de beste methode. Zaailingen hoeven namelijk niet dezelfde compacte groei, donkere bloemaren en overige eigenschappen van de cultivar te behouden.
Voor het zuiver behouden van 'Moorhexe' blijft vegetatieve vermeerdering door delen daarom de aangewezen methode.
10. Verwante soorten en cultivars van pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')
Binnen Molinia caerulea bestaan verschillende cultivars die verschillen in hoogte, groeiwijze, bloemkleur, herfstkleur en bladtekening. Voor dit overzicht beperken we ons tot vormen die aantoonbaar in Nederland en/of België verkrijgbaar zijn.
- Molinia caerulea – de botanische soort met een compacte bladpol en luchtige paarsbruine bloempluimen; geschikt voor natuurlijke beplantingen op zonnige tot halfschaduwrijke plaatsen.
- Molinia caerulea 'Edith Dudszus' – rechtop groeiende cultivar met donkere bruinpaarse tot bijna zwarte bloemaren en een krachtige verticale uitstraling.
- Molinia caerulea 'Heidebraut' – sierlijke cultivar met hogere, luchtige bloeistengels en een opvallende goudgele tot warme herfstkleur.
- Molinia caerulea 'Heidezwerg' – compacte, laagblijvende selectie met fijne bloemstengels; geschikt voor kleinere borders en de voorzijde van grotere plantvakken.
- Molinia caerulea 'Moorflamme' – cultivar die vooral opvalt door zijn sterke oranjerode tot roodbruine herfstverkleuring.
- Molinia caerulea 'Moorhexe' – compacte en strak rechtopgaande cultivar met donkere paarsbruine tot bijna zwarte bloemaren en een warme geel-oranje herfstkleur.
- Molinia caerulea 'Poul Petersen' – relatief compacte cultivar met fijne bloemstengels en een opvallende geel- tot oranjerode herfstverkleuring.
- Molinia caerulea 'Variegata' – bontbladige cultivar met groen blad dat overlangs crèmegeel tot wit gestreept is; geeft een opvallend lichter effect dan de groenbladige vormen.
'Moorhexe' is vooral interessant wanneer een compacte plant met donkere, vrijwel verticale bloemaren gewenst is. Voor een luchtiger en hoger effect past 'Heidebraut' beter, terwijl 'Moorflamme' en 'Poul Petersen' vooral interessant zijn vanwege hun sterke herfstkleur.
11. Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') en biodiversiteit
Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') heeft vooral waarde als structuurplant binnen een gevarieerde en natuurlijke beplanting.
De fijne bloemstengels en smalle bladeren zorgen voor hoogte en beschutting tussen bloeiende vaste planten. Kleine insecten kunnen tussen de stengels schuilen, terwijl de pol aan de basis extra structuur aan de bodemvegetatie geeft.
De bloemen van pijpenstrootje worden door de wind bestoven en leveren daardoor weinig nectar voor bijen en vlinders. Voor een insectvriendelijke tuin combineert u 'Moorhexe' daarom bij voorkeur met rijkbloeiende vaste planten die wel veel nectar en stuifmeel aanbieden.
Laat de uitgebloeide stengels gedurende de herfst en winter staan. Hierdoor blijft niet alleen de sierwaarde behouden, maar ontstaat ook in het koude seizoen extra beschutting tussen de droge halmen.
De natuurlijke groeivorm past bovendien goed in een beplanting waarin afgestorven plantenresten niet allemaal direct worden verwijderd. Zo ontstaat een gevarieerder winterbeeld en blijft er meer structuur beschikbaar voor kleine dieren.
12. Problemen en ziekten bij dit pijpenstrootje
Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') is een sterke vaste plant die doorgaans weinig last heeft van ziekten en plagen.
Een te voedselrijke bodem kan de natuurlijke compacte groei verstoren. De stengels worden dan langer en zachter, waardoor ze gemakkelijker ombuigen. Bemest daarom terughoudend.
Langdurige droogte kan leiden tot vroegtijdig bruin blad. Vooral op zandgrond of een zonnige en warme standplaats is voldoende bodemvocht tijdens droge zomers belangrijk.
Hoewel pijpenstrootje van nature vochtige omstandigheden verdraagt, is een voortdurend waterverzadigde bodem niet ideaal. Vooral in combinatie met een slechte bodemstructuur kan langdurige nattigheid de groei verzwakken.
Op een zeer schaduwrijke plek kunnen de bloemstengels minder stevig worden en neemt de bloei af. Zon tot lichte halfschaduw geeft daarom het beste resultaat.
Slakken kunnen soms van de jonge voorjaarsgroei eten, maar veroorzaken bij een gevestigde pol meestal weinig blijvende schade.
Schimmelziekten komen slechts incidenteel voor. Voldoende ruimte rondom de plant en een gezonde bodem voorkomen de meeste problemen.
Wanneer een oudere pol minder krachtig groeit of in het midden opener wordt, kunt u hem in het voorjaar delen en de vitale delen opnieuw planten.
13. Veelgestelde vragen over pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')
Hoe hoog wordt pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')?
'Moorhexe' wordt inclusief bloemstengels meestal ongeveer 60 tot 80 cm hoog. De bladpol blijft met ongeveer 30 tot 40 cm duidelijk lager.
Wanneer bloeit dit pijpenstrootje?
De bloei begint doorgaans in juli en loopt door tot september. De donkere aren en later verkleurende stengels blijven daarna nog lange tijd decoratief.
Welke kleur heeft pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')?
De bloeiwijzen zijn donker paarsbruin tot vrijwel zwart. In het najaar verkleuren blad en stengels naar geel, oranje en bruin.
Kan dit pijpenstrootje in halfschaduw groeien?
Ja. Lichte halfschaduw wordt goed verdragen. In de zon blijft de plant meestal compacter en ontwikkelen de herfstkleuren zich sterker.
Is pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') winterhard?
Ja. 'Moorhexe' is zeer goed winterhard en geschikt voor Nederlandse en Belgische tuinen.
Is pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') wintergroen?
Nee. Het blad sterft in de herfst af, maar de verdroogde halmen en bloemstengels kunnen gedurende de winter mooi blijven staan.
Wanneer snoei ik dit pijpenstrootje?
Knip de oude stengels en het afgestorven blad aan het einde van de winter of heel vroeg in het voorjaar terug tot ongeveer 5 tot 10 cm boven de grond.
Kan pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') tegen natte grond?
De plant verdraagt een vochtige bodem goed, maar langdurig volledig waterverzadigde grond is minder geschikt. Een vochthoudende maar voldoende doorlatende bodem geeft het beste resultaat.
Woekert pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')?
Nee. 'Moorhexe' groeit netjes polvormend en vormt geen agressieve ondergrondse uitlopers.
Hoe vermeerder ik pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')?
De eenvoudigste methode is het delen van een volwassen pol in het voorjaar. Zo blijven de eigenschappen van de cultivar behouden.
14. Conclusie over pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe')
Pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') is een compact siergras met een opvallend strakke en verticale groei. De donkere paarsbruine tot bijna zwarte bloemaren steken in de zomer duidelijk boven de lage groene bladpol uit.
Een zonnige tot licht beschaduwde standplaats met een humusrijke, vochthoudende maar niet te voedselrijke bodem geeft het beste resultaat.
De plant groeit netjes in een pol en woekert niet. Daardoor kunt u 'Moorhexe' gemakkelijk tussen vaste planten toepassen zonder dat het siergras andere soorten verdringt.
In de herfst volgt een tweede hoogtepunt. Het blad en de stengels verkleuren dan naar warme gele, oranje en bruine tinten. Laat de plant vervolgens gedurende de winter staan, zodat ook de verdroogde halmen structuur aan de border geven.
Het onderhoud blijft beperkt tot voldoende water tijdens langdurige droogte en het terugknippen van de oude stengels aan het einde van de winter.
Combineer 'Moorhexe' met zonnehoed, salie, kattenkruid, duizendblad, asters en andere vaste planten met duidelijke bloemvormen. De smalle donkere aren zorgen daarbij voor een mooi verticaal contrast.
Met zijn compacte groei, donkere zomerbloei en sterke herfstverkleuring is pijpenstrootje (Molinia caerulea 'Moorhexe') een veelzijdig siergras voor natuurlijke, moderne en prairieachtige borders.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
