Dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff') – deel 1
Dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff') is een klassieke donkerbladige dahlia met opvallend helderrode, halfgevulde bloemen. Het bijna zwartpurperen blad vormt een krachtig contrast met de rode bloemen en maakt de plant al aantrekkelijk voordat de bloei begint.
De cultivar wordt ongeveer 80 tot 100 cm hoog en vormt een bossige, rechtopgaande plant. Vanaf juli verschijnen voortdurend nieuwe bloemen. De bloei kan tot oktober of zelfs de eerste nachtvorst doorgaan wanneer uitgebloeide bloemhoofdjes regelmatig worden verwijderd. Een Nederlandse aanbieder vermeldt circa 90 cm hoogte en bloei van juli tot november.
'Bishop of Llandaff' behoort tot de bekendste historische dahlia's. De RHS vermeldt dat de cultivar in 1924 werd gewonnen door de Welshe kweker Fred Treseder. De combinatie van donker blad en felrode bloemen speelde later zelfs een rol bij de hernieuwde populariteit van dahlia's als borderplant.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
1. Herkomst en naamverklaring van dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff')
Dahlia behoort tot de composietenfamilie (Asteraceae). Kew accepteert Dahlia als botanisch geslacht en geeft als natuurlijk verspreidingsgebied Mexico tot Colombia. De wilde soorten waaruit de huidige tuindahlia's zijn ontstaan, komen dus oorspronkelijk uit Midden-Amerika.
Bij 'Bishop of Llandaff' wordt tegenwoordig geen botanische soortnaam vóór de cultivarnaam geplaatst. De correcte tuinbouwkundige notatie is daarom Dahlia 'Bishop of Llandaff' en niet bijvoorbeeld Dahlia pinnata 'Bishop of Llandaff'. Moderne tuindahlia's hebben een complexe cultuurhistorische achtergrond en worden horticultureel vooral op cultivarnaam en bloemgroep ingedeeld.
De geslachtsnaam Dahlia eert de Zweedse botanicus Anders Dahl, een leerling van Carl Linnaeus.
'Bishop of Llandaff' werd in 1924 door Fred Treseder, een kweker uit Cardiff, geselecteerd. De cultivar werd genoemd naar de toenmalige bisschop van Llandaff in Wales. De RHS beschrijft de selectie als een belangrijk keerpunt in de waardering van dahlia's vanwege het donkere blad, de helderrode bloemen en de relatief stevige groei.
De cultivarnaam verwijst dus niet naar een plaats waar de plant oorspronkelijk vandaan komt, maar naar een historische Welshe titel.
2. Algemene informatie over dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff')
Wetenschappelijke naam: Dahlia 'Bishop of Llandaff'
Actuele RHS-notatie: Dahlia 'Bishop of Llandaff' (P); Peony-flowered Group; Award of Garden Merit
Nederlandse naam: dahlia
Plantenfamilie: Asteraceae
Planttype: knolvormende, bladverliezende vaste plant; in Nederland vaak behandeld als niet-winterharde kuip- of borderplant
Herkomst botanische soort: tuincultivar; het geslacht Dahlia komt oorspronkelijk voor van Mexico tot Colombia; 'Bishop of Llandaff' werd in 1924 in Cardiff geselecteerd
Hoogte: ongeveer 80–100 cm
Breedte: ongeveer 30–50 cm
Plantdichtheid: circa 5 planten per m²
Groeiwijze: bossig, rechtopgaand en rijk vertakt
Groeisnelheid: snel tijdens het groeiseizoen
Standplaats: volle zon; warm en beschut
Bodem: vruchtbaar, humusrijk, vochthoudend maar goed doorlatend
Zuurgraad: zuur, neutraal tot kalkhoudend
Blad: geveerd tot diep ingesneden, vrij groot en decoratief
Bladkleur: zeer donker purpergroen tot zwartachtig roodbruin
Wintergroen: nee
Bloeiperiode: juli–oktober; bij zacht weer tot de eerste nachtvorst
Bloemkleur: helder scharlakenrood tot intens rood met een geel centrum
Bloemvorm: halfgevuld, pioenbloemig, met een goed zichtbaar centraal hart
Bloeiwijze: bloemhoofdjes van ongeveer 6–10 cm doorsnede op stevige vertakte bloemstengels
Winterhardheid: niet betrouwbaar winterhard in Nederland en België
RHS-winterhardheid: H3, ongeveer -5 tot 1 °C
Wintervocht: knollen tijdens de winter bij voorkeur droog en vorstvrij bewaren
Vermeerdering: delen van knollen of zachte voorjaarsstekken
Toepassing: vasteplantenborder, dahliaborder, cottage garden, prairieachtige zomerborder, snijtuin en grote plantenbak
De RHS beschrijft 'Bishop of Llandaff' als een knolvormende vaste plant tot ongeveer 1 meter hoog met zeer donker purpergroen blad en helderrode halfgevulde bloemen. Volle zon en vruchtbare, humusrijke, goed doorlatende grond geven het beste resultaat. De winterhardheid is H3.
3. Uiterlijk en kenmerken van dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff')
'Bishop of Llandaff' ontwikkelt in het voorjaar krachtige nieuwe scheuten vanuit ondergrondse verdikte wortelknollen. Binnen enkele maanden ontstaat een dicht vertakte plant van ongeveer 80 tot 100 cm hoog.
De stengels zijn stevig en vaak donker purperrood getint. Ook het blad heeft een opvallend donkere kleur. Hierdoor vormt de plant al vóór de bloei een sterk contrast met groenbladige vaste planten.
De RHS omschrijft de groei als rechtopgaand en vermeldt maximaal ongeveer 1 meter hoogte en 50 cm breedte. De cultivar bereikt zijn volwassen formaat al binnen één tot twee groeiseizoenen.
De bloemhoofdjes worden boven het donkere blad gedragen en vallen daardoor extra sterk op. Anders dan bij zwaar gevulde dahliacultivars blijft het gele centrum zichtbaar.
Juist de combinatie van een overzichtelijke hoogte, donkere bladkleur en relatief open bloemen maakt 'Bishop of Llandaff' bijzonder bruikbaar tussen vaste planten.
4. Blad en sierwaarde van dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff')
Het blad behoort tot de belangrijkste onderscheidende eigenschappen van 'Bishop of Llandaff'. De bladeren zijn geveerd tot diep verdeeld en kleuren zeer donker purpergroen, bronsrood tot bijna zwart.
De donkere bladkleur ontstaat al vroeg in het groeiseizoen. Daardoor levert de cultivar niet alleen tijdens de bloei kleur, maar vormt hij vanaf het late voorjaar een donker architectonisch accent in de border.
De RHS noemt het blad specifiek very dark purple-green. Historische RHS-documentatie beschrijft het zelfs als diep zwartachtig rood.
Naast lichtgroene, zilverbladige of geelgroene planten ontstaat daardoor een sterk bladcontrast. Ook zonder bloemen blijft de plant visueel duidelijk herkenbaar.
Na de eerste nachtvorst sterven bladeren en stengels af. De bovengrondse delen zijn dus niet wintergroen. Daarna kunnen de knollen worden gerooid en vorstvrij worden bewaard.
5. Bloei van dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff')
'Bishop of Llandaff' bloeit rijk vanaf de zomer tot in de herfst. In Nederlandse omstandigheden verschijnen de eerste bloemen doorgaans in juli. Vervolgens kan de plant blijven doorbloeien tot oktober of de eerste nachtvorst.
De bloemen zijn intens scharlaken- tot helderrood en staan op donkere stengels boven het purperzwarte blad. Het centrale hart bestaat uit donkere en opvallend gele delen, waardoor een sterk kleurcontrast ontstaat.
De RHS classificeert 'Bishop of Llandaff' als een Peony-flowered dahlia (P). De bloemen zijn halfgevuld en houden een duidelijk zichtbaar centrum. De huidige RHS-profielpagina noemt ongeveer 6 cm doorsnede, terwijl een historische RHS-proef circa 10 cm vermeldt. In de praktijk kan daarom ongeveer 6 tot 10 cm worden aangehouden.
Regelmatig verwijderen van uitgebloeide bloemhoofdjes stimuleert de ontwikkeling van nieuwe knoppen. De RHS adviseert deadheading dan ook expliciet om de bloeiperiode te verlengen.
De halfgevulde bloemen hebben nog een voordeel: het bloemhart blijft veel toegankelijker voor insecten dan bij volledig gevulde dahlia's. De RHS noemt 'Bishop of Llandaff' in een beplantingsadvies specifiek als aantrekkelijk voor bestuivers.
6. Standplaats en bodem voor dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff')
'Bishop of Llandaff' groeit het best op een warme, beschutte plaats in de volle zon. Voldoende zon stimuleert een compacte groei, de donkere bladkleur en een rijke bloei vanaf de zomer tot in de herfst.
De bodem moet vruchtbaar, humusrijk en vochthoudend maar goed doorlatend zijn. Zand, leem en klei zijn geschikt wanneer de structuur voldoende luchtig blijft. De cultivar verdraagt zure, neutrale en kalkhoudende omstandigheden.
Werk voor het planten compost of goed verteerde organische mest door de grond. Tijdens droge zomerperioden heeft de plant regelmatig water nodig. Laat de bodem niet langdurig uitdrogen, maar voorkom tegelijkertijd stilstaand water rond de knollen.
Een beschutte standplaats voorkomt dat de bloemstengels bij harde wind omvallen. Op een meer open plek kan ondersteuning met een discrete plantensteun nodig zijn.
De knollen worden in het voorjaar geplant nadat het gevaar voor stevige nachtvorst grotendeels voorbij is. Wie een vroegere bloei wil, kan ze vanaf het vroege voorjaar binnen of in een kas voortrekken en later afharden.
7. Toepassing en combinaties met dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff')
'Bishop of Llandaff' is bijzonder geschikt voor gemengde vasteplantenborders. Het zeer donkere blad geeft gedurende het hele groeiseizoen diepte, terwijl de helderrode bloemen vanaf juli sterke kleuraccenten toevoegen.
De cultivar werkt zowel in warme rood-oranje beplantingen als in combinaties waarin het rood juist contrasteert met blauw, violet, zilver of zachtgeel. Ook als snijbloem en in een grote plantenbak is hij bruikbaar. De RHS noemt borders, cottage gardens, stadstuinen, potten en snijtuinen als geschikte toepassingen.
Geschikte combinatieplanten zijn onder andere:
- ijzerhard (Verbena bonariensis) – brengt hoge transparante violetpaarse bloemschermen tussen de rode dahlia's;
- blauwe kruisdistel (Eryngium planum 'Blaukappe') – geeft staalblauwe bloemhoofden als koel contrast met rood en donker blad;
- dropplant (Agastache 'Black Adder') – combineert lange blauwviolette aren met een vergelijkbare zomer- en nazomerbloei;
- purperen venkel (Foeniculum vulgare 'Purpureum') – herhaalt de donkere bladkleur, maar voegt een veel fijnere, luchtige structuur toe;
- zonnehoed (Rudbeckia fulgida 'Goldsturm') – brengt vanaf de nazomer warme goudgele bloemen naast het scharlakenrood;
- rode pimpernel (Sanguisorba officinalis 'Tanna') – vormt kleine donkerrode bloemhoofdjes op beweeglijke stelen tussen de grotere dahliabloemen;
- vingergras (Panicum virgatum 'Northwind') – zorgt voor een strak verticaal grasaccent en houdt de border ook na de eerste nachtvorst structureel interessant;
- reuzenvedergras (Stipa gigantea) – voegt hoge goudkleurige pluimen toe zonder de donkere bladpartij van de dahlia te verbergen.
De donkere bladeren maken deze cultivar ook bijzonder geschikt om tussen lichtere groen- of grijsbladige planten te gebruiken. Hierdoor blijft de plant zichtbaar wanneer tijdelijk minder bloemen aanwezig zijn.
Ontwerptip: herhaal 'Bishop of Llandaff' op enkele plaatsen door een zonnige border en verbind de donkere bladaccenten met fijnbladige purperen planten. Laat blauwe en violetbloeiende soorten ertussen verschijnen om het helderrood krachtiger te laten uitkomen zonder dat de border volledig rood wordt.
8. Groeiwijze en onderhoud van dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff')
'Bishop of Llandaff' groeit tijdens één seizoen snel vanuit de ondergrondse wortelknollen. De plant vormt verschillende rechtopgaande stengels die zich vertakken en uiteindelijk ongeveer 80 tot 100 cm hoog worden.
Knijp bij jonge planten eventueel de groeipunt uit wanneer de scheuten voldoende ontwikkeld zijn. Hierdoor vertakt de plant sterker en ontstaan meer bloemstengels. De RHS adviseert deze methode eveneens voor een bossige groei.
Geef tijdens droge perioden voldoende water. Vanaf de zomer kan een kaliumrijke meststof de langdurige bloemproductie ondersteunen.
Verwijder uitgebloeide bloemhoofdjes regelmatig. Wanneer de oude bloem wordt weggeknipt boven een gezond paar bladeren of nieuwe knop, blijft de plant nieuwe bloemen produceren. De bloei kan daardoor doorgaan tot de eerste nachtvorst.
Na de eerste nachtvorst verkleurt het blad zwart en sterven de bovengrondse delen af. Knip de stengels daarna terug.
Omdat de knollen slechts RHS H3 zijn, is overwintering in de volle grond in Nederland en België niet overal betrouwbaar. De veiligste methode is rooien, enkele dagen laten drogen en vervolgens vorstvrij bewaren.
9. Vermeerdering van dahlia
'Bishop of Llandaff' kan eenvoudig vegetatief worden vermeerderd door de wortelknollen te delen. Doe dit in het voorjaar wanneer de groeipunten rond de oude stengelbasis duidelijk zichtbaar worden.
Verdeel een grote knolkluit in verschillende stukken. Ieder deel moet minimaal één gezonde knol én een levensvatbaar groeipunt bevatten. Een losse knol zonder groeipunt zal niet opnieuw uitlopen.
De RHS noemt daarnaast zachte voorjaarsstekken als geschikte vermeerderingsmethode. Hiervoor worden jonge scheuten gebruikt die uit overwinterde knollen verschijnen.
Snijd een jonge scheut bij de basis af en laat deze in een luchtig stekmedium wortelen. Na voldoende wortelvorming kan de jonge plant worden opgepot en na de laatste nachtvorst buiten worden uitgeplant.
Zaaien is niet geschikt wanneer de eigenschappen van 'Bishop of Llandaff' behouden moeten blijven. Zaailingen zijn genetisch verschillend en zullen niet betrouwbaar dezelfde rode halfgevulde bloemen en karakteristieke donkere bladkleur ontwikkelen.
10. Verwante soorten en cultivars van Dahlia
Onderstaande soorten en cultivars worden regelmatig of recent in Nederland en België gekweekt of verkocht.
Bij moderne tuindahlia's zoals 'Bishop of Llandaff' is geen afzonderlijke botanische soort betrouwbaar als oudertaxon te gebruiken. Daarom passen we hier de hybride-uitzondering toe en beperken we de lijst tot nauw verwante Bishop-cultivars met dezelfde donkerbladige borderfunctie. De complete reeks hieronder staat bovendien in het actuele Nederlandse handelsaanbod.
- Dahlia 'Bishop of Auckland' – donker purper tot bijna zwart blad met enkele donkerrode bloemen en een warm oranjegeel hart; ongeveer 90–100 cm hoog.
- Dahlia 'Bishop of Canterbury' – purperbrons blad met helder magenta tot rozerode bloemen; ongeveer 80–100 cm hoog en net als 'Bishop of Llandaff' ingedeeld bij de pioenbloemige dahlia's.
- Dahlia 'Bishop of Dover' – brons-purper getint blad en opvallende witte, vaak licht rozeviolet getinte enkele bloemen; ongeveer 90 cm hoog.
- Dahlia 'Bishop of Leicester' – donkerbladige selectie met zachtroze bloemen en een open bloemhart; vormt een lichtere variant binnen deze cultivargroep en is actueel in Nederland verkrijgbaar.
- Dahlia 'Bishop of Llandaff' – de plant van dit artikel; historische cultivar met zeer donker purpergroen blad en halfgevulde helderrode bloemen met een geel centrum.
- Dahlia 'Bishop of Oxford' – bronsgroen tot purper getint blad met enkele oranjerode bloemen van ongeveer 10 cm doorsnede; circa 90 cm hoog.
- Dahlia 'Bishop of York' – donker bruingroen blad met enkele geel tot goudgele bloemen die aan de basis oranje getint zijn; ongeveer 90–100 cm hoog.
Deze afbakening levert een bruikbare vergelijkingsgroep op: alle genoemde cultivars combineren een relatief open bloemvorm met donker blad en een vergelijkbare toepassing in zonnige zomer- en nazomerborders. De Nederlandse gespecialiseerde bollenhandel voert momenteel alle zeven Bishop-cultivars naast elkaar, waardoor ze ook daadwerkelijk relevant zijn voor Nederlandse en Belgische tuinen.
11. Dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff') en biodiversiteit
'Bishop of Llandaff' is ecologisch interessanter dan veel sterk gevulde dahlia's. De halfgevulde bloemen hebben een goed zichtbaar open hart, waardoor nectar en stuifmeel gemakkelijker bereikbaar blijven voor bestuivende insecten.
De RHS noemt 'Bishop of Llandaff' expliciet als een van de betere dahlia's voor bestuivers. Vooral hommels en andere bijen profiteren van de toegankelijke bloembodem. Open en halfgevulde dahlia's zijn hiervoor veel geschikter dan pompon- en cactusdahlia's, waarbij de vele kroonbladen de toegang tot stuifmeel en nectar sterk beperken.
De bloei valt bovendien grotendeels in augustus, september en oktober. Daarmee levert deze cultivar voedsel op een moment waarop verschillende vroege zomerbloeiers al zijn uitgebloeid.
De RHS gebruikt 'Bishop of Llandaff' zelfs in een laatbloeiende beplanting voor bestuivers bij RHS Garden Hyde Hall.
Combineer deze dahlia met andere open nazomerbloemen om gedurende langere tijd nectar en stuifmeel beschikbaar te houden.
12. Problemen en ziekten bij dahlia
Jonge scheuten van 'Bishop of Llandaff' zijn aantrekkelijk voor slakken en huisjesslakken. Vooral kort na het uitlopen of uitplanten kan in korte tijd aanzienlijke vraatschade ontstaan.
De RHS noemt daarnaast bladluizen, wantsen, oorwormen, rupsen en kasspintmijt als mogelijke plagen. Oorwormen vreten vooral aan de bloemen, terwijl bladluizen zich meestal op jonge scheuten concentreren.
Tijdens droge zomers kan echte meeldauw optreden. Houd de wortelzone daarom voldoende vochtig en voorkom langdurige droogtestress. Bij langdurig nat weer kunnen grauwe schimmel en andere schimmelrotten juist problemen geven.
Virussen kunnen vlekkerig of vervormd blad, slechte groei en een beperkte bloei veroorzaken. Ernstig aangetaste planten kun je beter verwijderen.
Ook tijdens de winteropslag kunnen knollen rotten. Laat gerooide knollen eerst opdrogen en bewaar ze vervolgens vorstvrij, luchtig en niet te vochtig.
13. Veelgestelde vragen over dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff')
Hoe hoog wordt deze dahlia?
'Bishop of Llandaff' wordt meestal ongeveer 80 tot 100 cm hoog. De RHS geeft circa 1 meter als uiteindelijke hoogte.
Wanneer bloeit dahlia 'Bishop of Llandaff'?
De bloei begint doorgaans in juli en gaat door tot oktober of de eerste nachtvorst. Regelmatig verwijderen van uitgebloeide bloemen verlengt de bloeiperiode.
Welke kleur heeft dahlia 'Bishop of Llandaff'?
De bloemen zijn helder scharlakenrood tot intens rood met een zichtbaar geel centrum. Het blad is zeer donker purpergroen tot bijna zwartachtig.
Is dahlia 'Bishop of Llandaff' aantrekkelijk voor bijen?
Ja. Door het open centrum kunnen bijen en andere bestuivers gemakkelijk bij stuifmeel en nectar komen. De RHS noemt 'Bishop of Llandaff' zelfs een van de betere dahlia's voor bestuivers.
Welke standplaats heeft dahlia 'Bishop of Llandaff' nodig?
Een warme en zonnige plek geeft het beste resultaat. Kies daarnaast een vruchtbare, humusrijke en goed doorlatende bodem.
Moet dahlia 'Bishop of Llandaff' worden opgebonden?
Op een beschutte plaats blijft de plant vaak zelfstandig overeind. Op winderige plekken of zeer voedselrijke grond kan een discrete plantensteun nuttig zijn. De RHS adviseert ondersteuning wanneer dat nodig is.
Moet ik uitgebloeide bloemen verwijderen?
Ja. Knip uitgebloeide bloemhoofdjes regelmatig weg. Hierdoor blijft de plant nieuwe bloemknoppen vormen en kan de bloei tot de eerste nachtvorst doorgaan.
Is dahlia 'Bishop of Llandaff' winterhard?
Niet betrouwbaar. De cultivar heeft RHS-winterhardheidsklasse H3. In Nederland en België is het daarom het veiligst om de knollen na de eerste nachtvorst te rooien en vorstvrij te bewaren.
Hoe overwinter ik de knollen van dahlia 'Bishop of Llandaff'?
Knip na de eerste nachtvorst de afgestorven stengels terug en rooi de knollen voorzichtig. Laat ze opdrogen en bewaar ze koel, vorstvrij en luchtig. Controleer ze tijdens de winter af en toe op rot.
Kan dahlia 'Bishop of Llandaff' in een plantenbak groeien?
Ja. Gebruik een ruime plantenbak met vruchtbare, goed doorlatende potgrond en zet deze in de volle zon. Geef tijdens warme perioden regelmatig water en voeding.
14. Conclusie over dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff')
Dahlia (Dahlia 'Bishop of Llandaff') is een historische en nog altijd bijzonder bruikbare borderdahlia. Het bijna zwartpurperen blad geeft vanaf het voorjaar een sterk kleuraccent, waarna de helderrode bloemen vanaf de zomer voor een opvallend contrast zorgen.
De plant wordt ongeveer 80 tot 100 cm hoog en past daardoor goed tussen middelhoge vaste planten en siergrassen. Volle zon, een vruchtbare bodem en voldoende vocht tijdens droge perioden zorgen voor de rijkste bloei.
Regelmatig verwijderen van uitgebloeide bloemen verlengt de bloeiperiode tot diep in de herfst. Met RHS H3 zijn de knollen niet betrouwbaar winterhard, zodat vorstvrije overwintering de veiligste keuze blijft.
Een belangrijk extra voordeel is de open bloemvorm. De toegankelijke bloemharten maken 'Bishop of Llandaff' duidelijk waardevoller voor bestuivers dan veel sterk gevulde dahlia's. De RHS noemt de cultivar expliciet als een uitstekende keuze voor late bestuivers.
Door de combinatie van donker blad, langdurige scharlakenrode bloei, compacte hoogte en ecologische waarde is 'Bishop of Llandaff' een sterke keuze voor zonnige zomer- en nazomerborders.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
