Citroenplant (Citrus × limon)
Citroenplant (Citrus × limon) is een wintergroene subtropische struik of kleine boom met glanzend donkergroen blad, sterk geurende witte bloemen en de bekende gele citroenen. In Nederland en België wordt de plant vrijwel altijd als kuipplant gehouden, omdat hij geen vorst verdraagt.
In een ruime pot blijft een citroenplant meestal aanzienlijk kleiner dan in een subtropisch klimaat. De plant kan door snoei goed op ongeveer 100 tot 200 cm worden gehouden. Onder glas en in een geschikt klimaat kan Citrus × limon uiteindelijk 250 tot 400 cm hoog worden.
De witte bloemen verschijnen vooral in het voorjaar en de zomer en hebben vaak aan de buitenzijde een roze tot paarsachtige zweem. Na bestuiving ontwikkelen zich groene vruchten die gedurende een lange rijpingsperiode geel kleuren. Omdat verschillende groeicycli elkaar kunnen overlappen, kunnen bloemen, jonge vruchten en rijpe citroenen tegelijkertijd aan dezelfde plant hangen.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
1. Herkomst en naamverklaring van citroenplant (Citrus × limon)
Citroenplant behoort tot de wijnruitfamilie (Rutaceae). Het geslacht Citrus omvat verschillende groenblijvende bomen en struiken die al zeer lang door mensen worden gekweekt vanwege hun aromatische vruchten.
Kew accepteert Citrus × limon als een hybride van oude cultuurherkomst en niet als een oorspronkelijke wilde soort met één natuurlijk verspreidingsgebied. De botanische formule die Kew geeft, omvat Citrus maxima, Citrus medica en Citrus reticulata.
Genetisch onderzoek ondersteunt dat de gewone citroen oorspronkelijk is ontstaan uit een kruising van sukadecitroen (Citrus medica) met zure sinaasappel, waarbij die zure sinaasappel zelf genetisch materiaal van mandarijn en pompelmoes bevat.
De geslachtsnaam Citrus is de klassieke Latijnse benaming die al vroeg voor citrusachtige vruchten werd gebruikt. De naam limon verwijst naar de historische benaming voor de citroen.
De vroeger veel gebruikte naam Citrus limonum is tegenwoordig niet meer de geaccepteerde botanische naam. Kew behandelt Citrus × limonum Risso expliciet als synoniem van Citrus × limon.
De Nederlandse namen citroenplant en citroenboom verwijzen rechtstreeks naar de karakteristieke gele vruchten.
2. Algemene informatie over citroenplant (Citrus × limon)
Wetenschappelijke naam: Citrus × limon
Actuele RHS-notatie: Citrus × limon; Citrus limonum wordt als synoniem vermeld
Nederlandse naam: citroenplant; citroenboom; citroen
Plantenfamilie: Rutaceae
Planttype: wintergroene subtropische struik of kleine fruitboom; in Nederland vooral kuipplant
Herkomst botanische soort: oude cultuurhybride; genetisch samengesteld uit Citrus medica, Citrus maxima en Citrus reticulata
Hoogte: in een kuip meestal ongeveer 100–200 cm; onder optimale omstandigheden uiteindelijk 250–400 cm
Breedte: ongeveer 100–150 cm bij een volwassen plant onder glas; in pot door snoei compacter te houden
Plantdichtheid: niet van toepassing als gebruikelijke Nederlandse tuinplant; meestal één plant solitair in een ruime kuip
Groeiwijze: bossig tot kleine boom, vaak met één of meerdere hoofdstammen en soms doornige twijgen
Groeisnelheid: gemiddeld
Standplaats: zeer licht en zonnig; in zomer buiten op een warme, beschutte plaats
Bodem: vruchtbare, luchtige en goed doorlatende leemhoudende citrusgrond
Zuurgraad: zuur tot neutraal
Blad: ovaal tot elliptisch, leerachtig, aromatisch en tot ongeveer 10 cm lang
Bladkleur: glanzend donkergroen
Wintergroen: ja
Bloeiperiode: vooral voorjaar–zomer; bij gunstige omstandigheden meerdere bloeiperioden mogelijk
Bloemkleur: wit, vaak aan de buitenzijde roze tot purper getint
Bloemvorm: stervormig, meestal vijfbladig en sterk geurend
Bloeiwijze: afzonderlijke bloemen of kleine groepjes in de bladoksels
Winterhardheid: niet winterhard; vorstvrij overwinteren
RHS-winterhardheid: H2, ongeveer 1–5 °C
Wintervocht: in de winter duidelijk minder water geven; wortelkluit niet langdurig nat houden
Vermeerdering: halfverhoute stekken, enten, afleggen of zaaien; zaailingen zijn niet soortecht voor cultivars
Toepassing: terras, balkon, oranjerie, serre, kas, mediterrane kuipbeplanting en eetbare tuin
De RHS beschrijft Citrus × limon als een wintergroene struik of kleine boom tot ongeveer 4 meter hoog en 1 tot 1,5 meter breed. De plant verlangt volle zon, een beschutte plek en vochtige maar goed doorlatende grond. De winterhardheidsklasse is H2.
3. Uiterlijk en kenmerken van citroenplant (Citrus × limon)
Citroenplant groeit als een dicht vertakte struik of kleine boom. Afhankelijk van de opkweek kan de plant vanaf de basis vertakken of op een stam worden gekweekt.
De takken kunnen doorns dragen. Aan jonge scheuten verschijnen stevige glanzende bladeren die een dichte, wintergroene kroon vormen.
In een subtropisch klimaat kan een volwassen citroenboom enkele meters hoog worden. De RHS geeft uiteindelijk 250 tot 400 cm hoogte aan. Als kuipplant blijft hij door beperkte wortelruimte en regelmatig snoeien meestal veel kleiner.
De combinatie van donkergroen blad, witte bloemen en gele vruchten maakt de plant bijzonder sierlijk. Omdat de ontwikkeling van een citroen maanden duurt, kunnen verschillende stadia tegelijkertijd zichtbaar zijn.
De kroon kan met lichte snoei compact worden gehouden. Daardoor blijft de plant ook op een terras of in een serre goed hanteerbaar.
4. Blad en geur van citroenplant (Citrus × limon)
Het blad is ovaal tot elliptisch, leerachtig en glanzend donkergroen. Volwassen bladeren kunnen ongeveer 10 cm lang worden. De jonge scheuten zijn vaak lichter groen en verharden geleidelijk.
Het blad blijft het hele jaar aan de plant wanneer de overwinteringsomstandigheden gunstig zijn. Daardoor behoudt citroenplant ook zonder bloemen of vruchten veel sierwaarde.
Bladeren en jonge twijgen bevatten aromatische oliën. Bij wrijven of kneuzen komt een uitgesproken frisse citrusgeur vrij.
Tijdens een te donkere of te warme overwintering kan de plant een deel van het blad verliezen. Veel licht en een koele, vorstvrije winterplaats helpen om de kroon zo goed mogelijk intact te houden.
De glanzende bladstructuur vormt bovendien een sterke achtergrond voor de lichte bloemen en later de helder gele vruchten.
5. Bloei van citroenplant (Citrus × limon)
Citroenplant bloeit vooral vanaf het voorjaar tot in de zomer. Onder gunstige omstandigheden kunnen gedurende het groeiseizoen meerdere bloemgolven ontstaan. De RHS vermeldt geurende witte bloemen van maximaal ongeveer 5 cm doorsnede, gevolgd door de karakteristieke gele vruchten.
De bloemen verschijnen afzonderlijk of met enkele bijeen tussen het blad. Ze hebben meestal vijf stevige witte kroonbladen rond een opvallende groep gele meeldraden.
Bij jonge bloemknoppen en aan de buitenzijde van de kroonbladen is vaak een roze tot paarsachtige verkleuring aanwezig. Zodra de bloem volledig opent, overheerst wit.
De geur is zoet en intens citrusachtig. Vooral in een serre of oranjerie kan één bloeiende plant daardoor duidelijk geuren.
Na succesvolle bestuiving begint het vruchtbeginsel uit te groeien tot een citroen. De vruchten zijn eerst donkergroen en kleuren tijdens het rijpen steeds lichter tot uiteindelijk geel.
De ontwikkeling duurt lang. Daardoor kunnen bloesem, jonge groene vruchten en rijpe gele citroenen tegelijkertijd aan één plant aanwezig zijn. Veel commercieel verkochte citrusplanten zijn bovendien geënt, waardoor ze aanzienlijk eerder vruchten kunnen produceren dan uit zaad gekweekte planten.
6. Standplaats en bodem voor citroenplant (Citrus × limon)
Citroenplant verlangt zoveel mogelijk licht en warmte. Tijdens de zomer staat de plant het best buiten op een zonnige, beschutte plaats. Een terras tegen een zuid- of westmuur is bijzonder geschikt, omdat daar zowel warmte als bescherming tegen harde wind aanwezig is.
De RHS adviseert een luchtige, leemhoudende potgrond die vocht kan vasthouden maar overtollig water snel afvoert. Een licht zure tot neutrale bodem is ideaal.
Tijdens voorjaar en zomer heeft een citroenplant regelmatig water nodig. Houd de kluit licht vochtig, maar laat nooit langdurig water onder in de pot staan. Regenwater heeft de voorkeur, vooral wanneer het leidingwater veel kalk bevat.
Vanaf het voorjaar tot oktober gebruikt de plant veel voedingsstoffen. De RHS adviseert een speciale citrusmeststof, met tijdens het actieve groeiseizoen relatief veel stikstof. In de winter wordt minder water gegeven en kan een aangepaste wintervoeding worden gebruikt.
Citroenplant is niet winterhard. Breng de kuip voor koude nachten naar een zeer lichte, vorstvrije ruimte. Een koele kas, serre of oranjerie is geschikter dan een warme woonkamer. De RHS geeft H2 en adviseert voor citroenen tijdens de winter een lichte omgeving zonder vorst.
7. Toepassing en combinaties met citroenplant (Citrus × limon)
Citroenplant wordt in Nederland en België vooral als solitaire kuipplant gebruikt. Het glanzende wintergroene blad, de sterk geurende bloesem en de gele vruchten maken de plant geschikt als blikvanger op een zonnig terras, bij een serre of in een mediterrane tuin.
Omdat de citroenplant tijdens de winter naar binnen moet, combineer je hem bij voorkeur met andere planten in afzonderlijke potten. Zo kunnen watergift, bemesting en overwintering per soort worden aangepast.
Geschikte combinatieplanten zijn onder andere:
- rozemarijn (Salvia rosmarinus) – versterkt met aromatisch wintergroen blad en blauwe bloemen het mediterrane karakter;
- echte lavendel (Lavandula angustifolia) – combineert grijs blad en violetblauwe zomerbloei met het donkergroene citrusblad;
- heiligenbloem (Santolina rosmarinifolia) – geeft een lage grijsgroene structuur en houdt eveneens van zon en warmte;
- struikwinde (Convolvulus cneorum) – vormt zilverachtig blad en witte trechterbloemen rond de donkere citroenkroon;
- Afrikaanse lelie (Agapanthus 'Peter Pan') – voegt in de zomer helderblauwe bloemschermen toe en is eveneens geschikt als kuipplant;
- Kaapse knoflook (Tulbaghia violacea) – combineert fijn grijsgroen blad met langdurige lilaroze bloei en een luchtige groei;
- Mexicaanse salie (Salvia microphylla) – zorgt maandenlang voor bloemen en sluit goed aan bij een warme terrasbeplanting;
- Mexicaans vedergras (Nassella tenuissima) – geeft een fijne, bewegende structuur tussen grotere mediterrane kuipplanten.
De RHS noemt citroenplant specifiek geschikt voor patio's, kuipbeplanting, stadstuinen, mediterrane toepassingen, serres en kassen.
Ontwerptip: gebruik één citroenboom als hoogste element in een groep losse terraspotten en bouw daaromheen lagere planten met grijs blad, blauwe bloemen en fijne siergrassen op. De gele vruchten worden dan vanzelf het warme kleuraccent van de compositie.
8. Groeiwijze en onderhoud van citroenplant (Citrus × limon)
Citroenplant groeit bossig tot boomvormig en blijft in een kuip relatief goed beheersbaar. Veel verkochte planten zijn geënt en worden als struik, halfstam of kleine stam aangeboden.
Snoei slechts beperkt. De RHS deelt Citrus × limon in bij snoeigroep 1, waarbij voornamelijk lichte correcties nodig zijn. Verwijder dode, beschadigde, kruisende of ongewenst groeiende takken.
In februari kunnen te dicht groeiende takken worden uitgedund. Lange, slappe scheuten mogen worden ingekort om een compactere kroon te stimuleren. Tijdens de zomer kunnen zeer krachtige jonge scheuten eveneens licht worden teruggenomen. Snoei niet te zwaar, omdat citrus vooral aan de uiteinden van nieuwe zijscheuten bloeit.
Verpot een citroenplant wanneer de wortels de pot duidelijk vullen. Kies daarbij geen veel te grote nieuwe pot: een te groot volume natte potgrond verhoogt de kans op wortelproblemen.
Geef tijdens de groeiperiode regelmatig citrusvoeding. Citroenplanten hebben relatief veel voedingsstoffen nodig en reageren bij tekorten onder andere met geel blad, beperkte groei en minder bloemen of vruchten.
Bij een zeer rijke vruchtzetting kunnen jonge vruchten worden uitgedund. Vooral een kleine kuipplant kan niet onbeperkt grote aantallen citroenen tegelijk laten uitgroeien.
9. Vermeerdering van citroenplant
Citroenplant kan worden vermeerderd met halfverhoute stekken. Neem in de zomer gezonde scheuten waarvan het onderste deel al enigszins stevig is geworden en laat deze wortelen in een luchtig stekmedium.
De RHS noemt daarnaast afleggen in het vroege voorjaar als mogelijke vegetatieve vermeerderingsmethode.
Zaaien is eveneens mogelijk. De zaden kiemen bij voldoende warmte vrij gemakkelijk, maar zaailingen komen niet betrouwbaar overeen met de plant waarvan de vrucht afkomstig was. Bovendien kan het vele jaren duren voordat een zaailing voor het eerst bloeit en vruchten draagt.
Voor fruitteelt worden citroenen daarom vaak vegetatief vermeerderd en op een geschikte onderstam geënt. Hierdoor blijven de eigenschappen van een cultivar behouden en begint de plant veel eerder met vruchtdragen.
Benoemde cultivars moeten vegetatief worden vermeerderd wanneer bloem-, groei- en vruchteigenschappen betrouwbaar behouden moeten blijven.
10. Verwante soorten en cultivars van Citrus × limon
Onderstaande soorten en cultivars worden regelmatig of recent in Nederland en België gekweekt of verkocht.
- Citrus × limon – de oude cultuurhybride en de plant van dit artikel; wintergroen met geurende witte bloemen en gele, zure vruchten.
- Citrus × limon 'Four Seasons' – rijkbloeiende vierseizoenencitroen die gedurende een groot deel van het jaar bloemen en vruchten kan dragen. De RHS behandelt 'Eureka' en 'Quatre Saisons' als synoniemen en gebruikt als Engelse cultivaraanduiding 'Garey's Eureka'. De plant is momenteel ook in de Nederlandse handel verkrijgbaar.
- Citrus × limon 'Lunario' – oude Italiaanse selectie met geurende witte bloemen en gele vruchten. De cultivar kan meerdere keren per jaar bloeien en is momenteel aantoonbaar verkrijgbaar bij Nederlandse kwekers.
De lijst blijft bewust kort. Bij citroenen worden handelsnamen, oude cultivarnamen en hybridenaamgeving regelmatig door elkaar gebruikt. Zo worden 'Lunario', vierseizoenencitroen, 'Eureka' en 'Four Seasons' in de handel soms met elkaar vermengd, terwijl de RHS 'Lunario' en 'Four Seasons' als afzonderlijke cultivars behandelt.
Ook de bekende Meyer-citroen neem ik hier niet als afzonderlijke cultivar op. De huidige RHS-taxonomie plaatst Citrus × meyeri bij de synoniemen van de brede naam Citrus × limon, terwijl de Meyer-citroen horticultureel en genetisch een afwijkende hybrideachtergrond heeft. Binnen onze strikte hoofdstuk-10-afbakening is opname als gewone cultivar van Citrus × limon daarom niet zuiver genoeg.
11. Citroenplant (Citrus × limon) en biodiversiteit
Citroenplant is in Nederland en België vooral een kuipplant en staat daardoor een groot deel van het jaar op een terras, balkon of in een serre. De sterk geurende bloemen kunnen daar door bestuivende insecten worden bezocht wanneer de plant buiten staat.
Citrusplanten zijn zelfvruchtbaar. Voor vruchtzetting is dus geen tweede citroenplant nodig. De RHS vermeldt dat citrusbloemen zichzelf kunnen bestuiven en dat handbestuiving normaal gesproken niet noodzakelijk is.
Voor de biodiversiteit is citroenplant vooral een aanvullende bloeiplant en geen vervanging voor inheemse of aantoonbaar nectarrijke tuinplanten. De huidige RHS-profielpagina van Citrus × limon vermeldt geen afzonderlijke Plants for Pollinators-status.
Wanneer de plant buiten staat, kunnen open bloemen onderdeel vormen van een gevarieerde terras- of tuinbeplanting. Combineer citroenplant daarom met planten die gedurende voorjaar, zomer en herfst nectar en stuifmeel aanbieden.
12. Problemen en ziekten bij citroenplant
Citroenplant is volgens de RHS over het algemeen weinig ziektegevoelig. Problemen ontstaan in Nederland en België vooral door ongunstige groei- en overwinteringsomstandigheden.
Schildluizen, wolluizen en kas-spintmijt kunnen voorkomen, vooral tijdens de overwintering onder glas of binnenshuis. Controleer regelmatig de onderzijde van het blad, bladoksels en jonge scheuten.
Geel blad kan verschillende oorzaken hebben. Te natte of juist te droge wortels, lage temperaturen, tocht en voedingstekorten kunnen allemaal vergeling veroorzaken. Ook plotseling bladverlies komt voor wanneer de plant tijdens de winter te warm, te donker of te nat staat.
Bloemen en jonge vruchten kunnen afvallen door droge lucht, wisselende temperaturen, onvoldoende licht of een verstoorde waterhuishouding. Ook kan een kleine kuipplant meer vruchten zetten dan hij uiteindelijk kan dragen.
Wortelrot ontstaat vooral wanneer de potgrond langdurig verzadigd blijft. Goede drainage en een aangepaste watergift tijdens de winter zijn daarom essentieel.
13. Veelgestelde vragen over citroenplant (Citrus × limon)
Kan citroenplant buiten blijven staan in de winter?
Nee. De RHS geeft winterhardheidsklasse H2, ongeveer 1 tot 5 °C. Citroenplant verdraagt geen bevriezing en moet daarom vorstvrij overwinteren.
Hoe hoog wordt citroenplant?
In een ruime kuip blijft citroenplant meestal ongeveer 100 tot 200 cm hoog, vooral wanneer hij regelmatig licht wordt gesnoeid. Onder optimale omstandigheden kan Citrus × limon volgens de RHS uiteindelijk 250 tot 400 cm bereiken.
Welke standplaats heeft citroenplant nodig?
Een zeer lichte en zonnige plaats is ideaal. Tijdens de zomer kan de plant buiten op een warme, beschutte plek staan, bij voorkeur op het zuiden of westen.
Hoe vaak moet citroenplant water krijgen?
Tijdens voorjaar en zomer heeft de plant regelmatig water nodig. Houd de kluit licht vochtig maar niet voortdurend nat. In de winter wordt aanzienlijk minder water gegeven.
Waarom krijgt citroenplant gele bladeren?
Geel blad kan ontstaan door te natte of te droge wortels, lage temperaturen, tocht of een tekort aan voedingsstoffen. Vooral tijdens de winter komen deze problemen regelmatig voor.
Heeft citroenplant een tweede plant nodig voor vruchten?
Nee. Citrusplanten zijn zelfvruchtbaar. Eén plant kan dus bloemen bestuiven en vruchten vormen. De RHS vermeldt dat handbestuiving normaal gesproken niet noodzakelijk is.
Wanneer bloeit citroenplant?
De hoofdbloei valt meestal in het voorjaar en de zomer. Bij gunstige omstandigheden kunnen verschillende bloeigolven ontstaan en kunnen bloemen en vruchten tegelijkertijd aan de plant aanwezig zijn.
Hoe lang duurt het voordat een citroen rijp is?
De vruchten hebben een lange ontwikkelingstijd nodig. Afhankelijk van temperatuur, licht en cultivar kan het vele maanden duren voordat een jonge groene vrucht volledig geel en rijp is.
Kan citroenplant in een plantenbak groeien?
Ja. In Nederland en België is dit zelfs de gebruikelijkste manier van kweken. Gebruik een ruime pot met luchtige, goed doorlatende citrusgrond en zorg dat overtollig water gemakkelijk kan weglopen.
Moet citroenplant worden gesnoeid?
Slechts beperkt. Verwijder dode, beschadigde en kruisende takken en kort eventueel te lange scheuten licht in. De RHS plaatst Citrus × limon in snoeigroep 1.
14. Conclusie over citroenplant (Citrus × limon)
Citroenplant (Citrus × limon) is een wintergroene subtropische kuipplant met glanzend donkergroen blad, sterk geurende witte bloemen en eetbare gele vruchten.
In Nederlandse en Belgische tuinen wordt de plant voornamelijk in een pot gehouden. Daardoor kan hij vanaf het voorjaar op een zonnig terras staan en vóór koude nachten naar een lichte, vorstvrije overwinteringsruimte worden verplaatst.
De plant verlangt veel licht, regelmatige voeding en tijdens het groeiseizoen voldoende water. Tegelijkertijd moet overtollig vocht gemakkelijk kunnen wegzakken. Tijdens de winter wordt de watergift sterk verminderd.
Met RHS-winterhardheid H2 is citroenplant niet geschikt om onbeschermd buiten te overwinteren. De RHS adviseert teelt in een kuip, serre of kas en noemt de plant doorgaans ziektevrij, al kunnen onder glas onder andere schildluis, wolluis en spint optreden.
Een extra voordeel is dat citrusplanten zelfvruchtbaar zijn. Eén gezonde citroenplant kan dus zelfstandig bloemen en vruchten produceren.
Door de combinatie van wintergroen blad, intens geurende bloemen en langdurig decoratieve vruchten is Citrus × limon een bijzonder aantrekkelijke kuipplant voor een zonnig terras, serre of mediterrane tuin.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
