Chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha')
Chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha') is een compacte, knolvormende vaste plant met fluweelachtige donker bruinrode bloemen en een opvallende chocoladegeur. Vooral op warme zonnige dagen is deze karakteristieke geur goed waarneembaar.
'Chocamocha' blijft duidelijk compacter dan de botanische soort. De RHS geeft ongeveer 30 cm als typische hoogte, terwijl planten in de Nederlandse handel onder gunstige omstandigheden soms 40 tot 60 cm bereiken. De bloemen staan op slanke stengels boven het fijn verdeelde blauwgroene tot donkergroene blad.
De bloei begint meestal in juni of juli en kan tot september of oktober doorgaan wanneer uitgebloeide bloemen regelmatig worden verwijderd. Omdat de knol slechts beperkt winterhard is, vraagt de plant in Nederland bescherming of een vorstvrije overwintering.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
1. Herkomst en naamverklaring van chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha')
Chocoladeplant behoort tot de composietenfamilie (Asteraceae). De botanische soort Cosmos atrosanguineus is afkomstig uit Mexico. Kew geeft als natuurlijk verspreidingsgebied het noordoosten van Mexico, van San Luis Potosí tot Hidalgo. De soort groeit daar als knolvormende geofyt in een subtropisch klimaat.
De geslachtsnaam Cosmos is afgeleid van het Griekse kosmos, dat onder andere orde, harmonie of sieraad betekent. De naam verwijst naar de regelmatige, sierlijke vorm van de bloemen.
De soortnaam atrosanguineus is samengesteld uit Latijnse woorden voor donker en bloedrood. Daarmee wordt verwezen naar de zeer donkere roodbruine bloemkleur.
Bij 'Chocamocha' vraagt de naamgeving extra aandacht. De geregistreerde cultivar heet 'Thomocha'. CHOCAMOCHA is de commerciële naam waaronder de plant internationaal bekend werd. De RHS vermeldt daarnaast Cosmos 'Chocamocha' als synoniem.
De Nederlandse naam chocoladeplant verwijst zowel naar de diep chocoladebruine bloemkleur als naar de opvallende chocolade- tot vanilleachtige geur van de bloemen.
2. Algemene informatie over chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha')
Wetenschappelijke naam: Cosmos atrosanguineus 'Thomocha' (CHOCAMOCHA)
Actuele RHS-notatie: Cosmos atrosanguineus [Chocamocha] ('Thomocha'); Cosmos 'Chocamocha' wordt als synoniem vermeld
Nederlandse naam: chocoladeplant; chocoladecosmea; chocoladecosmos
Plantenfamilie: Asteraceae
Planttype: knolvormende, bladverliezende vaste plant
Herkomst botanische soort: Mexico, van San Luis Potosí tot Hidalgo
Hoogte: ongeveer 30–50 cm; onder gunstige omstandigheden soms hoger
Breedte: ongeveer 30–40 cm
Plantdichtheid: circa 7–9 planten per m²
Groeiwijze: compact, polvormend en rechtopgaand vanuit vlezige knolvormige wortels
Groeisnelheid: gemiddeld
Standplaats: volle zon, warm en beschut
Bodem: matig voedselrijk, humusrijk en vochthoudend maar zeer goed doorlatend
Zuurgraad: zuur, neutraal tot kalkhoudend
Blad: smal tot fijn verdeeld, enigszins geveerd
Bladkleur: groen tot blauwgroen
Wintergroen: nee
Bloeiperiode: juni–september; bij gunstig weer en regelmatig verwijderen van uitgebloeide bloemen soms tot oktober
Bloemkleur: zeer donker bruinrood tot kastanjebruin of purperbruin
Bloemvorm: komvormig tot margrietachtig bloemhoofdje
Bloeiwijze: afzonderlijke bloemhoofden op lange slanke stelen
Winterhardheid: matig winterhard; in Nederland niet betrouwbaar winterhard in de volle grond
RHS-winterhardheid: H3, ongeveer -5 tot 1 °C
Wintervocht: gevoelig voor koude, natte grond; droog en vorstvrij overwinteren is het veiligst
Vermeerdering: vegetatief door delen van de knolvormige wortels; cultivar niet betrouwbaar uit zaad te vermeerderen
Toepassing: zonnige border, voorrand, mediterrane tuin, geurtuin, snijtuin, terras en plantenbak
De RHS beschrijft 'Chocamocha' als een circa 30 cm hoge, compacte knolvormende vaste plant met een sterkere chocoladegeur dan de soort. De plant verlangt volle zon, een beschutte plaats en vochtige maar goed doorlatende grond.
3. Uiterlijk en kenmerken van chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha')
'Chocamocha' groeit vanuit vlezige, knolvormig verdikte wortels. In het voorjaar verschijnen daaruit verschillende slanke stengels die samen een compacte pol vormen.
De cultivar is speciaal geselecteerd vanwege zijn compacte groei. De RHS noemt ongeveer 30 cm als typische hoogte en beschrijft 'Chocamocha' uitdrukkelijk als kleiner dan de botanische soort. In de Nederlandse tuinbouw worden afhankelijk van teelt en standplaats ook hoogtes tot ongeveer 50 à 60 cm genoemd.
De bloemstengels zijn dun en steken boven het blad uit. Daardoor lijken de donkere bloemhoofden enigszins boven de plant te zweven.
De groei blijft overzichtelijk en maakt de cultivar geschikt voor kleinere borders en potten. In tegenstelling tot eenjarige cosmea's vormt deze plant een overblijvend ondergronds opslagorgaan.
Bij voldoende warmte blijft de plant gedurende de zomer nieuwe bloemstengels ontwikkelen.
4. Blad en geur van chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha')
Het blad van 'Chocamocha' is groen tot enigszins blauwgroen en fijner van structuur dan de donkere bloemen doen vermoeden. De bladeren zijn smal tot verdeeld en vormen een vrij lage bladpol.
De RHS omschrijft het blad specifiek als smal en enigszins blauwgroen. Hierdoor vormt het een koele achtergrond voor de warme bruinrode bloemen.
De beroemde chocoladegeur komt niet uit het blad maar uit de bloemen. Vooral bij warm en zonnig weer komen de vluchtige geurstoffen duidelijk vrij.
De geur doet denken aan chocolade, soms met een vanilleachtig accent. 'Chocamocha' is juist geselecteerd vanwege een relatief sterke geur en kan daardoor goed langs een terras, zitplek of veelgebruikt pad worden geplant.
In het najaar sterven blad en stengels af. De knolvormige wortels kunnen vervolgens vorstvrij worden overwinterd.
5. Bloei van chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha')
Chocoladeplant 'Chocamocha' bloeit gedurende een groot deel van de zomer. De eerste bloemen verschijnen doorgaans vanaf juni of juli. Bij regelmatig verwijderen van uitgebloeide bloemhoofden kan de bloei tot september en soms oktober doorgaan.
De bloemhoofden zijn komvormig tot bijna vlak en bestaan uit brede fluweelachtige lintbloemen rond een donker centrum. De kleur varieert van diep kastanjebruin en bruinrood tot zeer donker purperrood.
Bij zonnig en warm weer is de chocoladegeur het sterkst. Daardoor spreekt de bloem zowel visueel als via geur aan.
De bloemen staan afzonderlijk op lange slanke stelen. Dit geeft de compacte plant een opvallend luchtige uitstraling en maakt de bloemen tevens bruikbaar als kleine snijbloem.
Verwijder uitgebloeide bloemhoofden regelmatig. De RHS adviseert dit expliciet om de bloeiperiode te verlengen.
Een bijzonder kenmerk van 'Chocamocha' is dat de plant weinig tot geen bruikbaar zaad vormt. Voor behoud van de cultivar wordt daarom vegetatieve vermeerdering gebruikt.
6. Standplaats en bodem voor chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha')
Chocoladeplant 'Chocamocha' groeit het best op een warme, beschutte plek in de volle zon. Veel zon bevordert zowel de bloei als de kenmerkende chocoladegeur. In lichte halfschaduw kan de plant groeien, maar de bloei en geur zijn daar meestal minder uitgesproken.
De bodem moet humusrijk, matig voedselrijk en vooral goed doorlatend zijn. Zand- en leemgrond zijn geschikt. Ook kalkhoudende grond wordt verdragen. De RHS geeft aan dat zowel zure, neutrale als kalkhoudende omstandigheden mogelijk zijn.
Tijdens het groeiseizoen mag de bodem enigszins vochthoudend zijn. Een gevestigde plant verdraagt echter ook korte drogere perioden.
Koude, natte wintergrond vormt het grootste risico. In Nederland is het daarom het veiligst om de knolvormige wortels vorstvrij te overwinteren.
In een pot kun je de plant eenvoudig vóór de eerste nachtvorst naar een koele, vorstvrije ruimte verplaatsen.
7. Toepassing en combinaties met chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha')
'Chocamocha' is vooral aantrekkelijk voor zonnige plekken waar de donkere bloemkleur en chocoladegeur van dichtbij kunnen worden ervaren. Zet de plant daarom bij voorkeur langs een terras, tuinpad, zitplek of aan de voorzijde van een border.
De zeer donkere bruinrode bloemen combineren sterk met zilvergrijs blad, frisgroen, zachtblauw en lichte bloemkleuren.
Geschikte combinatieplanten zijn onder andere:
- ezelsoor (Stachys byzantina 'Big Ears') – vormt een lage zilvergrijze bladlaag die de donkere chocoladebloemen sterk laat afsteken;
- alsem (Artemisia ludoviciana 'Valerie Finnis') – geeft fijn zilvergrijs blad en versterkt het warme bruinrood van de bloemen;
- blauwe kruisdistel (Eryngium planum 'Blaukappe') – combineert staalblauwe bloemhoofden met een duidelijk andere, stekelige structuur;
- Afrikaanse lelie (Agapanthus 'Peter Pan') – voegt helderblauwe bloemschermen toe boven een compacte bladpol;
- prairielelie (Camassia leichtlinii 'Caerulea') – geeft eerder in het seizoen blauwviolette bloei voordat de chocoladeplant zijn hoofdbloei bereikt;
- wolfsmelk (Euphorbia seguieriana subsp. niciciana) – brengt fris geelgroen tussen de donkere bloemen en houdt van dezelfde zonnige, goed doorlatende omstandigheden;
- Mexicaans vedergras (Nassella tenuissima) – vormt een fijn bewegend grasdecor rond de donkere bloemhoofden;
- diamantgras (Calamagrostis brachytricha) – neemt later in het seizoen de sierwaarde over met zachte zilverachtige pluimen.
De donkere kleur werkt vooral sterk wanneer niet de hele border uit rood- en purpertinten bestaat. Licht blad en koele blauwtinten geven meer contrast.
Ontwerptip: plant 'Chocamocha' dicht bij een zitplek tussen zilverbladige planten. Zo profiteer je niet alleen van de fluweelachtige bloemkleur, maar ook van de chocoladegeur die vooral op warme zonnige dagen vrijkomt.
8. Groeiwijze en onderhoud van chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha')
'Chocamocha' vormt vanuit de knolvormige wortels een compacte pol met verschillende slanke bloemstengels. De plant blijft lager en compacter dan de oorspronkelijke Cosmos atrosanguineus.
Verwijder uitgebloeide bloemhoofden regelmatig. Hierdoor blijft de plant nieuwe bloemknoppen produceren en kan de bloei van juni tot september of oktober doorgaan. De RHS adviseert eveneens regelmatig deadheaden om de bloeiperiode te verlengen.
Geef tijdens langdurige droge perioden water, maar voorkom voortdurend natte grond.
In het najaar sterven blad en stengels af. Omdat 'Chocamocha' slechts RHS H3 is, is overwintering in de volle grond in Nederland riskant.
Graaf de knolvormige wortels vóór stevige vorst op en bewaar ze koel, droog en vorstvrij. Een plant in pot kan met pot en al worden binnengezet.
9. Vermeerdering van chocoladeplant
Chocoladeplant 'Chocamocha' wordt vegetatief vermeerderd. Daarmee blijven de compacte groei, donkere bloemkleur en sterke chocoladegeur behouden.
Bij een goed ontwikkelde plant kunnen de knolvormige wortels tijdens de rustperiode voorzichtig worden gedeeld. Zorg dat ieder deel minstens één gezond groeipunt en voldoende wortelweefsel bezit.
Bewaar de gedeelde stukken gedurende de winter vorstvrij en plant ze in het voorjaar opnieuw uit zodra het risico op nachtvorst voldoende is afgenomen.
Stekken van jonge scheuten kunnen eveneens worden gebruikt bij professionele vermeerdering.
Zaaien is voor 'Chocamocha' geen betrouwbare methode. De cultivar vormt weinig tot geen bruikbaar zaad en zaailingen zouden bovendien niet automatisch dezelfde eigenschappen behouden.
Vegetatieve vermeerdering blijft daarom de aangewezen methode voor cultivarzuivere planten.
10. Verwante soorten en cultivars van Cosmos atrosanguineus
Onderstaande soorten en cultivars worden regelmatig of recent in Nederland en België gekweekt of verkocht.
- Cosmos atrosanguineus – de botanische chocoladecosmos met donker kastanjebruine tot roodbruine, duidelijk naar chocolade geurende bloemen.
- Cosmos atrosanguineus 'Black Magic' – compacte selectie tot ongeveer 50 cm met zeer donker rode tot bijna zwartrode chocoladegeurende bloemen; bijzonder is dat deze cultivar ook uit zaad kan worden opgekweekt.
- Cosmos atrosanguineus 'Thomocha' (CHOCAMOCHA) – compacte cultivar van ongeveer 30 tot 40 cm met donker bruinrode bloemen en een uitgesproken chocoladegeur; de plant van dit artikel.
- Cosmos atrosanguineus 'Vg001' (CHERRY CHOCOLATE) – recente selectie met opvallend grote kersenrode bloemen en chocoladegeur; werd tweede bij RHS Plant of the Year 2024 en is inmiddels ook in de Nederlandse handel verkrijgbaar.
De lijst blijft bewust kort. Bij Cosmos atrosanguineus is het huidige cultivarassortiment veel kleiner dan bij eenjarige Cosmos-soorten. Namen van Cosmos bipinnatus en Cosmos sulphureus horen daarom niet in deze lijst.
CHERRY CHOCOLATE is momenteel een interessante nieuwe aanvulling: de cultivar heeft grotere, duidelijk kersenrode bloemen en behoudt de kenmerkende chocoladegeur. De Nederlandse professionele handel voert deze selectie inmiddels daadwerkelijk.
11. Chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha') en biodiversiteit
Chocoladeplant 'Chocamocha' draagt open bloemhoofdjes waarbij het centrale deel gemakkelijk bereikbaar is voor insecten. De bloemen kunnen daardoor worden bezocht door bijen, zweefvliegen en andere bestuivers.
De lange bloeiperiode van zomer tot vroege herfst kan bovendien bijdragen aan het voedselaanbod in een periode waarin veel insecten nog actief zijn. De RHS heeft 'Chocamocha' echter niet specifiek opgenomen bij Plants for Pollinators. Beschouw de cultivar daarom als aanvullende bloeiplant en niet als uitgesproken insectenplant.
Door uitgebloeide bloemen regelmatig te verwijderen blijft de plant nieuwe knoppen vormen. Daarmee verleng je zowel de sierwaarde als de periode waarin bloemen beschikbaar zijn.
Combineer 'Chocamocha' met aantoonbaar nectarrijke soorten om binnen een zonnige border een langduriger voedselaanbod voor bestuivende insecten te creëren.
12. Problemen en ziekten bij deze chocoladeplant
Chocoladeplant 'Chocamocha' heeft doorgaans weinig last van plagen. De RHS beschrijft de cultivar als overwegend plaagvrij.
Voetrot vormt een belangrijker risico. Vooral koude, langdurig natte grond kan de knolvormige wortels aantasten. Een zeer goed doorlatende bodem is daarom essentieel.
Ook grauwe schimmel kan voorkomen. Deze aantasting krijgt vooral kansen bij langdurig vochtige omstandigheden en weinig luchtbeweging. Verwijder aangetast plantenmateriaal en voorkom dat de plant voortdurend nat blijft.
Vorst vormt in Nederland het grootste praktische probleem. Met RHS-winterhardheid H3 verdraagt 'Chocamocha' slechts ongeveer -5 tot 1 °C. De knollen zijn daardoor niet betrouwbaar winterhard in de volle grond.
Graaf de knollen vóór strenge vorst op of overwinter planten in pot koel en vorstvrij.
13. Veelgestelde vragen over chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha')
Hoe hoog wordt chocoladeplant 'Chocamocha'?
'Chocamocha' blijft compact en wordt meestal ongeveer 30 tot 50 cm hoog. De RHS noemt circa 30 cm als typische hoogte, duidelijk lager dan de botanische Cosmos atrosanguineus.
Wanneer bloeit chocoladeplant 'Chocamocha'?
De bloei begint meestal in juni of juli en kan tot september of oktober doorgaan. Regelmatig verwijderen van uitgebloeide bloemen stimuleert de vorming van nieuwe bloemknoppen.
Ruiken de bloemen echt naar chocolade?
Ja. De donker bruinrode bloemen verspreiden een duidelijke chocoladeachtige geur. Vooral tijdens warm en zonnig weer is deze geur goed waarneembaar. 'Chocamocha' is bovendien geselecteerd op een sterkere geur dan de botanische soort.
Welke kleur heeft chocoladeplant 'Chocamocha'?
De bloemen zijn zeer donker bruinrood tot kastanjebruin of purperbruin. Door het fluweelachtige oppervlak kan de kleur afhankelijk van licht en kijkhoek bijna zwartrood lijken.
Moet chocoladeplant 'Chocamocha' in de volle zon staan?
Ja. Volle zon geeft de rijkste bloei en zorgt ervoor dat de chocoladegeur het beste tot zijn recht komt. Kies daarnaast bij voorkeur een warme en beschutte plek.
Is chocoladeplant 'Chocamocha' winterhard?
Niet betrouwbaar in Nederland en België. De RHS geeft winterhardheidsklasse H3, ongeveer -5 tot 1 °C. De knolvormige wortels moeten daarom tijdens koude winters tegen vorst worden beschermd.
Hoe overwinter ik chocoladeplant 'Chocamocha'?
Graaf de knolvormige wortels vóór stevige vorst op en bewaar ze koel, droog en vorstvrij. Een plant in pot kun je met pot en al in een vorstvrije kas, serre of andere koele ruimte zetten.
Moet ik uitgebloeide bloemen verwijderen?
Ja. Regelmatig verwijderen van uitgebloeide bloemhoofden stimuleert nieuwe knoppen en verlengt de bloeiperiode. De RHS adviseert dit eveneens.
Kan chocoladeplant 'Chocamocha' in een pot groeien?
Ja. De compacte groei maakt 'Chocamocha' bijzonder geschikt voor potten. Gebruik goed doorlatende potgrond, zet de plant in de volle zon en geef tijdens warme perioden regelmatig water.
Is chocoladeplant 'Chocamocha' eetbaar?
Nee. Ondanks de uitgesproken chocoladegeur is 'Chocamocha' een sierplant en geen chocolade- of keukenkruid. De geur van de bloemen is dus geen aanwijzing dat de plant voor consumptie bedoeld is.
14. Conclusie over chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha')
Chocoladeplant (Cosmos atrosanguineus 'Chocamocha') is een compacte vaste plant met fluweelachtige donker bruinrode bloemen en een opvallende chocoladegeur. Vooral op warme zonnige dagen vormt die geur een belangrijk onderdeel van de sierwaarde.
Met ongeveer 30 tot 50 cm hoogte past de cultivar uitstekend vooraan in een zonnige border en in plantenbakken. De donkere bloemen combineren sterk met zilvergrijs blad, lichte bloemkleuren en koele blauwtinten.
Volle zon en een humusrijke, matig voedselrijke maar goed doorlatende bodem geven het beste resultaat. Regelmatig verwijderen van uitgebloeide bloemen verlengt de bloei.
Het belangrijkste aandachtspunt is de beperkte winterhardheid. Met RHS H3 is 'Chocamocha' in Nederland niet betrouwbaar winterhard. Vorstvrij overwinteren van de knolvormige wortels is daarom de veiligste methode.
Door de bijzondere combinatie van zeer donkere bloemkleur, lange zomerbloei, compact formaat en chocoladegeur is 'Chocamocha' een opvallende plant voor zonnige borders, terrassen en potbeplantingen.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
