Boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock')
Boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock') is een kleine bladverliezende treurboom met stijf afhangende takken en opvallende zilvergrijze katjes. In het vroege voorjaar verschijnen de katjes vóór het blad. Zodra de gele meeldraden zichtbaar worden, krijgt de boom een warme goudgele gloed.
'Kilmarnock' wordt vrijwel altijd op een rechte stam geënt. De enthoogte bepaalt daardoor grotendeels de uiteindelijke hoogte van de boom. Vanuit de kroon groeien de takken sterk naar beneden en kunnen ze uiteindelijk tot dicht bij de grond reiken.
Met ongeveer 150 tot 250 cm hoogte en een vergelijkbare breedte past deze boswilg goed in kleine tuinen, voortuinen en grotere plantenbakken. De vroege bloei is bovendien waardevol voor bestuivende insecten.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
1. Herkomst en naamverklaring van boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock')
Boswilg 'Kilmarnock' behoort tot de wilgenfamilie (Salicaceae). De botanische soort Salix caprea heeft een zeer groot natuurlijk verspreidingsgebied van Europa tot Noord-Azië en van Noord-China tot Japan. De soort is van nature aanwezig in zowel Nederland als België.
De geslachtsnaam Salix is de klassieke Latijnse naam voor wilg. De soortnaam caprea betekent geit en verwijst naar de oude waarneming dat geiten graag van het blad en jonge twijgen eten. Ook de Engelse naam goat willow verwijst hiernaar.
'Kilmarnock' heeft een bijzondere geschiedenis. De oorspronkelijke treurvorm werd in Schotland gevonden en kwam via plantenverzamelaar James Smith bij kweker Thomas Lang in Kilmarnock terecht. Lang vermeerderde de plant en bracht hem in 1853 in de handel. De plaats Kilmarnock gaf de cultivar zijn huidige naam.
De oorspronkelijke 'Kilmarnock' was een mannelijke plant. Daardoor draagt deze cultivar opvallende katjes met gele meeldraden, maar vormt hij geen vrouwelijke vruchtkatjes. De RHS houdt dit onderscheid tegenwoordig expliciet aan met de aanduiding (m).
2. Algemene informatie over boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock')
Wetenschappelijke naam: Salix caprea 'Kilmarnock'
Actuele RHS-notatie: Salix caprea 'Kilmarnock' (m); Salix caprea 'Pendula' en Salix caprea var. pendula gelden als synoniemen
Nederlandse naam: boswilg; treurboswilg
Plantenfamilie: Salicaceae
Planttype: bladverliezende, meestal op stam geënte kleine treurboom
Herkomst botanische soort: Europa tot Noord-Azië en Noord-China tot Japan; inheems in Nederland en België
Hoogte: ongeveer 150–250 cm; sterk afhankelijk van de enthoogte
Breedte: ongeveer 150–250 cm
Plantdichtheid: 1 plant per m² of als solitaire boom
Groeiwijze: stijf treurend, met dicht vanuit de entplaats naar beneden groeiende takken
Groeisnelheid: gemiddeld tot snel
Standplaats: volle zon
Bodem: matig voedselrijk, vochthoudend maar goed doorlatend; geschikt voor zand-, leem- en kleigrond
Zuurgraad: zuur, neutraal tot kalkhoudend
Blad: breed ovaal tot elliptisch, licht gerimpeld en aan de onderzijde grijsgroen tot viltig behaard
Bladkleur: middengroen tot donkergroen, onderzijde grijsgroen
Wintergroen: nee
Bloeiperiode: februari–maart, soms doorlopend tot april
Bloemkleur: eerst zilvergrijs; tijdens de bloei goudgeel door de gele meeldraden
Bloemvorm: kleine afzonderlijke bloemen zonder opvallende kroonbladeren
Bloeiwijze: grote mannelijke katjes die vóór het blad verschijnen
Winterhardheid: zeer goed winterhard
RHS-winterhardheid: H6, ongeveer -20 tot -15 °C
Wintervocht: verdraagt vochtige grond goed, maar groeit het best wanneer de bodem niet langdurig zuurstofloos blijft
Vermeerdering: in de boomkwekerij hoofdzakelijk door enten op een rechte wilgenstam
Toepassing: solitaire kleine boom, voortuin, kleine tuin, border, stadstuin, natuurrijke tuin en grote plantenbak
De RHS geeft 150 tot 250 cm als uiteindelijke hoogte en breedte. In de praktijk speelt de enthoogte een belangrijke rol: omdat de cultivar zelf vrijwel uitsluitend afhangende takken maakt, neemt de stam nauwelijks meer in hoogte toe.
3. Uiterlijk en kenmerken van boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock')
'Kilmarnock' heeft een zeer herkenbare treurvorm. Vanuit één centraal punt groeien talrijke geelbruine tot bruinachtige takken vrijwel direct naar beneden. Hierdoor ontstaat uiteindelijk een compacte paraplu- tot koepelvormige kroon.
De cultivar wordt meestal hoog op een rechte stam geënt. De hoogte van deze ent bepaalt voor een belangrijk deel hoe hoog de boom uiteindelijk wordt. Een exemplaar dat op 150 cm is geënt, zal daardoor geen normale boomstam van meerdere meters ontwikkelen.
De afhangende takken groeien wel ieder jaar langer. Zonder snoei kunnen ze na verloop van tijd tot op de grond hangen en rondom de stam een vrij gesloten gordijn vormen.
De RHS noemt een uiteindelijke kroon van ongeveer 150 tot 250 cm hoog en breed. Esveld geeft voor Nederlandse omstandigheden circa 150 cm hoogte na tien jaar.
Vooral in de winter is de karakteristieke kroonvorm goed zichtbaar. Vanaf het einde van de winter nemen vervolgens de dikke zilvergrijze bloemknoppen de sierfunctie over.
4. Blad en sierwaarde van boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock')
Het blad van 'Kilmarnock' is breed ovaal tot elliptisch en lijkt sterk op dat van de gewone boswilg. De bovenzijde is groen, terwijl de onderzijde duidelijk lichter en grijzig behaard is.
De bladeren staan verspreid langs de lange afhangende twijgen. Hierdoor ontstaat in de zomer een dicht groen bladerdek dat de karakteristieke parapluvorm van de kroon versterkt.
Het blad vormt echter niet de belangrijkste sierwaarde. Vooral de combinatie van de treurvorm en de vroege katjes maakt 'Kilmarnock' bijzonder.
In het najaar verkleurt het blad geelgroen tot geel voordat het afvalt. Daarna wordt de structuur van de afhangende takken weer volledig zichtbaar.
Omdat de boom bladverliezend is, kan hij in de winter ook interessant zijn als silhouet. Op een duidelijke solitaire plek komt die vorm beter tot zijn recht dan wanneer de kroon tussen hoge heesters verdwijnt.
5. Bloei van boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock')
De bloei vormt een van de belangrijkste kwaliteiten van 'Kilmarnock'. De katjes verschijnen zeer vroeg, meestal in februari en maart, voordat de bladeren uitlopen. Esveld noemt voor Nederlandse omstandigheden eveneens februari en maart als belangrijkste bloeiperiode.
Aanvankelijk zijn de dikke katjes zacht zilvergrijs en opvallend behaard. Tijdens het openen komen talloze gele helmknoppen tevoorschijn, waardoor de katjes geleidelijk goudgeel kleuren.
'Kilmarnock' is een mannelijke cultivar. De boom produceert daarom uitsluitend mannelijke bloemen en vormt geen zaden of vrouwelijke vruchtkatjes.
Juist deze mannelijke katjes maken de cultivar vroeg in het jaar ecologisch interessant. De RHS neemt Salix caprea 'Kilmarnock' op bij de Plants for Pollinators. De katjes leveren in een periode met nog weinig andere bloeiende houtige planten voedsel aan bijen en andere bestuivers.
Door de bloei vóór het blad blijven de katjes volledig zichtbaar langs de kale, afhangende takken.
6. Standplaats en bodem voor boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock')
Boswilg 'Kilmarnock' groeit het best in de volle zon. Daar ontwikkelen de vroege katjes zich rijkelijk en blijft de treurvorm compact en stevig. Een lichte halfschaduw wordt in de praktijk verdragen, maar een donkere standplaats is minder geschikt.
De RHS adviseert een matig voedselrijke, vochtige maar goed doorlatende bodem. Zand-, leem- en kleigrond zijn geschikt zolang voldoende vocht beschikbaar blijft. De cultivar verdraagt zure, neutrale en kalkhoudende omstandigheden.
Vooral jonge bomen mogen tijdens droge perioden niet langdurig uitdrogen. Een laag compost of organische mulch helpt het bodemvocht vast te houden.
Boswilgen verdragen van nature behoorlijk vochtige omstandigheden. Toch is voortdurend zuurstofarme grond rond de wortels ongunstig voor een gezonde groei.
Kies bij voorkeur een open plek waar de karakteristieke treurkroon rondom voldoende ruimte krijgt.
7. Toepassing en combinaties met boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock')
'Kilmarnock' is vooral waardevol als kleine solitaire boom. Door de geënte stam en koepelvormige treurkroon ontstaat zelfs in een kleine voortuin of border een duidelijk verticaal element zonder dat een grote boom nodig is.
De vroege zilvergrijze en goudgele katjes lenen zich goed voor een onderbeplanting die eveneens in het vroege voorjaar begint.
Geschikte combinatieplanten zijn onder andere:
- boerenkrokus (Crocus tommasinianus) – zorgt al vroeg voor violetkleurige bloemen onder de nog kale kroon;
- narcis (Narcissus 'Thalia') – geeft in het voorjaar witte bloemen die mooi aansluiten bij de zilvergrijze katjes;
- sleutelbloem (Primula vulgaris) – vormt een lage voorjaarslaag op humusrijke, voldoende vochtige grond;
- longkruid (Pulmonaria 'Blue Ensign') – voegt vroeg blauwe bloemen en breed blad toe rond de stam;
- Siberische lis (Iris sibirica 'Caesar's Brother') – neemt later in het seizoen de bloei over met donker violetblauwe bloemen;
- Zeeuws knoopje (Astrantia major 'Roma') – geeft vanaf de vroege zomer luchtige zachtroze bloemschermen;
- ruwe smele (Deschampsia cespitosa 'Goldtau') – voegt transparante graspluimen toe zonder de boom visueel te verbergen;
- stijve zegge (Carex elata 'Aurea') – vormt op vochthoudende grond een fris geelgroene bladlaag.
Houd direct rond de stam voldoende open ruimte. Daardoor blijft de karakteristieke entplaats zichtbaar en krijgt de kleine treurboom een duidelijke eigen vorm.
Ontwerptip: gebruik 'Kilmarnock' als blikvanger boven een lage, seizoensgebonden onderbeplanting. Kies vooral planten die onder ongeveer 60 cm blijven, zodat de hangende kroon niet optisch verdwijnt in hoge vaste planten.
8. Groeiwijze en onderhoud van boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock')
'Kilmarnock' vormt vanuit de hoge entplaats uitsluitend sterk afhangende takken. De stam zelf wordt nauwelijks hoger. Daardoor bepaalt de gekozen enthoogte grotendeels de uiteindelijke hoogte van het boompje.
De RHS deelt 'Kilmarnock' in bij snoeigroep 1. Regelmatige zware snoei is dus niet noodzakelijk. Verwijder vooral dood, beschadigd en verkeerd groeiend hout.
Wanneer de takken te lang worden of over de grond slepen, kun je ze na de bloei inkorten. Zo blijven de katjes behouden en krijgt de kroon gedurende het groeiseizoen tijd om nieuwe scheuten te vormen.
Verwijder scheuten die uit de stam onder de entplaats of vanuit de onderstam groeien zo snel mogelijk. Deze behoren niet tot 'Kilmarnock' en kunnen uiteindelijk de geënte kroon verdringen.
Controleer bij jonge exemplaren ook regelmatig de boomband en steunpaal.
9. Vermeerdering van boswilg
Boswilg 'Kilmarnock' wordt voor de bekende boomvorm hoofdzakelijk door enten vermeerderd. De RHS adviseert specifiek topenten om de kleine treurboom te verkrijgen.
Daarbij wordt een scheut of ent van 'Kilmarnock' op de gewenste hoogte op een rechte wilgenonderstam geplaatst. De hoogte van deze ent bepaalt later voor een groot deel de hoogte van de kroon.
Wilgen kunnen doorgaans gemakkelijk uit stekken wortelen. Een bewortelde stek van 'Kilmarnock' levert echter niet automatisch het bekende boompje op stam. De scheuten zullen vanaf de grond hun natuurlijke treurende groei vertonen.
Voor de karakteristieke handelsvorm met een rechte stam en parapluvormige kroon blijft enten daarom de aangewezen vermeerderingsmethode.
Zaaien is ongeschikt. Bovendien is 'Kilmarnock' een mannelijke cultivar en vormt hij zelf geen zaad.
10. Verwante soorten en cultivars van Salix caprea
Onderstaande soorten en cultivars worden regelmatig of recent in Nederland en België gekweekt of verkocht.
- Salix caprea – de botanische boswilg; een grote struik tot kleine boom met zilvergrijze katjes en een belangrijke vroege ecologische functie.
- Salix caprea 'Curly Locks' – kleine treurvorm met opvallend gedraaide en gekrulde takken; wordt meestal op stam gekweekt en bereikt ongeveer 250 cm.
- Salix caprea 'Kilmarnock' – mannelijke treurvorm met stijf afhangende takken en grote zilvergrijze katjes die tijdens de bloei goudgeel kleuren.
- Salix caprea 'Mas' – mannelijke selectie met rijk ontwikkelde voorjaarskatjes; groeit als grotere struik of kleine boom en wordt nog door Nederlandse boomkwekers aangeboden.
'Pendula' heb ik hier bewust niet afzonderlijk opgenomen. De RHS behandelt Salix caprea 'Pendula' en Salix caprea var. pendula als synoniemen van 'Kilmarnock'; een aparte vermelding zou dus dezelfde cultivar dubbel tellen.
De lijst blijft hier bewust kort. In het huidige Nederlandse assortiment zijn naast de soort vooral 'Curly Locks', 'Kilmarnock' en 'Mas' betrouwbaar aantoonbaar. Daarmee voldoen we beter aan de strikte S14-regel dan wanneer we de lijst zouden vullen met oude of nauwelijks verkrijgbare cultivars.
11. Boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock') en biodiversiteit
Boswilg 'Kilmarnock' is ecologisch vooral waardevol door zijn zeer vroege bloei. De mannelijke katjes verschijnen vaak al in februari of maart, wanneer nog maar weinig houtige tuinplanten voedsel voor insecten aanbieden.
Tijdens de bloei komen de gele meeldraden vrij. De katjes leveren zowel stuifmeel als nectar en worden bezocht door bijen en andere vroeg actieve bestuivers. De RHS heeft 'Kilmarnock' daarom opgenomen bij Plants for Pollinators.
Omdat 'Kilmarnock' uitsluitend mannelijke bloemen draagt, vormt de boom geen zaden. De ecologische betekenis van vrouwelijke wilgenzaden ontbreekt dus bij deze cultivar.
Ook het blad kan voedsel en leefruimte bieden aan verschillende insecten. De compacte kroon geeft daarnaast beschutting tussen de afhangende takken.
Voor een natuurrijke tuin is vooral de combinatie van vroege bloei met later bloeiende vaste planten waardevol.
12. Problemen en ziekten bij deze boswilg
Boswilg 'Kilmarnock' kan worden aangetast door bladluizen, rupsen, bladkevers, bladwespen en wilgenschildluis. Een lichte aantasting veroorzaakt bij een gezonde boom meestal weinig blijvende schade.
Wilgen kunnen daarnaast last krijgen van wilgenanthracnose, schurft, kanker en roest. Deze schimmelziekten kunnen bladvlekken, vervorming en plaatselijk afsterven van jonge scheuten veroorzaken. Vooral langdurig nat weer kan sommige aantastingen bevorderen.
Honingzwam behoort eveneens tot de mogelijke ziekten die de RHS bij 'Kilmarnock' vermeldt.
Verwijder dode en duidelijk aangetaste takken en zorg dat de kroon niet onnodig dicht wordt. Gebruik schoon snoeigereedschap.
Scheuten die onder de entplaats ontstaan, vragen bijzondere aandacht. Verwijder deze direct, omdat ze van de onderstam afkomstig zijn en de treurvorm uiteindelijk kunnen overgroeien.
13. Veelgestelde vragen over boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock')
Hoe hoog wordt boswilg 'Kilmarnock'?
Boswilg 'Kilmarnock' wordt doorgaans ongeveer 150 tot 250 cm hoog. De uiteindelijke hoogte hangt sterk samen met de hoogte waarop de treurvorm op de rechte onderstam is geënt.
Hoe breed wordt boswilg 'Kilmarnock'?
De treurkroon kan uiteindelijk ongeveer 150 tot 250 cm breed worden. Geef de boom daarom rondom voldoende ruimte om zijn karakteristieke koepelvorm te ontwikkelen.
Wanneer bloeit boswilg 'Kilmarnock'?
De katjes verschijnen meestal in februari en maart, soms doorlopend tot april. Ze ontwikkelen zich vóór het blad en vallen daardoor extra goed op.
Is boswilg 'Kilmarnock' een mannelijke of vrouwelijke plant?
'Kilmarnock' is een mannelijke cultivar. De katjes krijgen tijdens de bloei opvallende gele meeldraden en produceren geen vrouwelijke vruchtkatjes of zaad.
Is boswilg 'Kilmarnock' aantrekkelijk voor bijen?
Ja. De vroege mannelijke katjes leveren stuifmeel en nectar wanneer nog relatief weinig andere houtige planten bloeien. Daardoor is 'Kilmarnock' waardevol voor vroeg actieve bestuivers.
Moet boswilg 'Kilmarnock' ieder jaar worden gesnoeid?
Nee. Jaarlijkse zware snoei is niet noodzakelijk. Verwijder vooral dood en beschadigd hout en kort te lange takken alleen in wanneer de kroon zijn gewenste vorm verliest.
Wanneer kan boswilg 'Kilmarnock' het beste worden gesnoeid?
Snoei bij voorkeur na de bloei. Zo blijven de waardevolle voorjaarskatjes behouden en heeft de boom daarna voldoende tijd om nieuwe scheuten te vormen.
Waarom groeien er rechte takken uit de stam van mijn boswilg?
Scheuten die onder de entplaats ontstaan, zijn afkomstig van de onderstam. Verwijder deze zo dicht mogelijk bij hun oorsprong, omdat ze veel sterker rechtop kunnen groeien dan de geënte treurvorm.
Kan boswilg 'Kilmarnock' op natte grond groeien?
De boom houdt van voldoende vocht en verdraagt vochthoudende grond goed. Voortdurend zuurstofloze, waterverzadigde grond is echter minder geschikt. Een vochtige maar goed doorlatende bodem geeft het beste resultaat.
Kan boswilg 'Kilmarnock' in een plantenbak groeien?
Ja. Door zijn beperkte formaat is 'Kilmarnock' geschikt voor een grote plantenbak. Kies een ruime bak met goede drainage en geef tijdens warme perioden regelmatig water, omdat wilgen niet graag langdurig uitdrogen.
14. Conclusie over boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock')
Boswilg (Salix caprea 'Kilmarnock') is een compacte treurboom met een opvallend karakter. De lange afhangende takken vormen vanuit de hoge entplaats een koepelvormige kroon die ook zonder blad herkenbaar blijft.
In februari en maart verschijnen de zilvergrijze katjes. Tijdens de bloei kleuren ze goudgeel door de talrijke meeldraden. Deze vroege bloei is niet alleen decoratief, maar levert ook waardevol stuifmeel en nectar voor bestuivende insecten.
Met ongeveer 150 tot 250 cm hoogte en breedte past 'Kilmarnock' uitstekend in kleine tuinen, voortuinen en als solitaire blikvanger in een border.
Een zonnige standplaats en een matig voedselrijke, vochthoudende maar goed doorlatende bodem geven het beste resultaat.
De geringe uiteindelijke omvang, bijzondere treurvorm en zeer vroege bloei maken 'Kilmarnock' tot een opvallende kleine wilg met zowel sierwaarde als ecologische betekenis.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
