Bosrank (Clematis montana 'Alba')
Bosrank (Clematis montana var. alba) is een zeer krachtige, bladverliezende klimplant die in het late voorjaar vrijwel volledig met kleine witte bloemen kan worden bedekt. De bloemen zijn ongeveer 4 cm breed, licht geurend en hebben vier brede, afgeronde bloemdekbladen rond een crèmekleurig hart.
Deze bosrank groeit veel sterker dan de meeste grootbloemige clematissen. Een volwassen plant kan ongeveer 5 tot 8 meter hoog worden en een groot oppervlak begroeien. Daardoor past hij vooral bij pergola's, grote muren, schuttingen, oude bomen en forse heesters.
De bloei valt hoofdzakelijk in mei en juni en ontstaat aan scheuten die in het voorgaande groeiseizoen zijn gevormd. Clematis montana var. alba behoort daarom tot snoeigroep 1. Jaarlijks snoeien is niet nodig; eventuele snoei vindt direct na de bloei plaats.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
1. Herkomst en naamverklaring van bosrank (Clematis montana var. alba)
Clematis montana behoort tot de ranonkelfamilie (Ranunculaceae). De botanische soort heeft een groot natuurlijk verspreidingsgebied in Azië. Kew noemt een gebied van Afghanistan en de Himalaya tot China en Taiwan.
In het wild groeit Clematis montana onder andere langs bosranden, in struikgewas en op berghellingen. De soort komt plaatselijk voor tot ongeveer 4.000 meter hoogte.
De geslachtsnaam Clematis gaat terug op het Griekse klēma, een benaming voor een rankende of klimmende twijg. De plant klimt met behulp van bladstelen die zich rond dunne takken, draden of andere steunen wikkelen.
De soortnaam montana betekent bergbewonend of uit de bergen afkomstig en verwijst naar de natuurlijke groeiplaatsen.
Het Latijnse alba betekent wit. De naam verwijst naar de zuiver witte bloemen.
De RHS accepteert tegenwoordig Clematis montana var. alba. De veelgebruikte handelsnaam Clematis montana 'Alba' geldt daar als synoniem.
2. Algemene informatie over bosrank (Clematis montana var. alba)
Wetenschappelijke naam: Clematis montana var. alba
Actuele RHS-notatie: Clematis montana var. alba; Clematis montana 'Alba' geldt als synoniem
Nederlandse naam: bosrank; bergbosrank
Plantenfamilie: Ranunculaceae
Planttype: bladverliezende klimplant
Herkomst botanische soort: Afghanistan en de Himalaya tot China en Taiwan
Hoogte: ongeveer 500–800 cm
Breedte: ongeveer 250–400 cm
Plantdichtheid: 1 plant per klimsteun; houd bij meerdere planten enkele meters onderlinge ruimte aan
Groeiwijze: zeer krachtig klimmend, breed uitgroeiend en dicht vertakkend
Groeisnelheid: snel
Standplaats: zon tot halfschaduw
Bodem: humusrijk, voedselrijk, vochthoudend maar goed doorlatend
Zuurgraad: zuur, neutraal tot kalkhoudend
Blad: samengesteld en meestal drietallig; deelblaadjes ovaal tot eirond en getand
Bladkleur: donkergroen
Wintergroen: nee
Bloeiperiode: mei–juni
Bloemkleur: wit met crèmekleurige meeldraden
Bloemvorm: open en stervormig, ongeveer 4 cm breed, met vier brede afgeronde bloemdekbladen
Bloeiwijze: afzonderlijke bloemen of kleine groepen langs de scheuten van het voorgaande jaar
Winterhardheid: goed winterhard
RHS-winterhardheid: H5, ongeveer -15 tot -10 °C
Wintervocht: normale wintervochtigheid wordt verdragen; vermijd langdurig waterverzadigde grond
Vermeerdering: halfhoutige stekken of afleggen
Toepassing: pergola, grote rozenboog, schutting, muur, oude boom, grote heester en natuurlijke klimplantbeplanting
3. Uiterlijk en kenmerken van bosrank (Clematis montana var. alba)
Clematis montana var. alba behoort tot de sterkst groeiende clematissen voor de tuin. Een volwassen plant kan volgens de RHS 4 tot 8 meter hoog en ongeveer 2,5 tot 4 meter breed worden. In de Nederlandse handel wordt meestal circa 5 tot 6 meter als praktische hoogte genoemd.
De lange scheuten zoeken snel steun in een pergola, hekwerk, boom of heester. De plant maakt geen hechtwortels. De bladstelen krommen zich rond dunne ondersteuning en houden zo de steeds langer wordende scheuten vast.
Na enkele jaren kan één plant een aanzienlijk oppervlak bedekken. Houd daarom vanaf het begin rekening met voldoende ruimte en een stevige draagconstructie.
De oudere stengels verhouten en kunnen uiteindelijk vrij dik worden. Vanuit dit raamwerk ontstaan ieder voorjaar nieuwe zijscheuten.
Tijdens de bloei verdwijnen grote delen van het groene bladerdek achter de massa witte bloemen.
4. Blad en sierwaarde van bosrank (Clematis montana var. alba)
Het blad van Clematis montana is samengesteld en meestal drietallig. Elk blad bestaat doorgaans uit drie eironde tot enigszins ruitvormige deelblaadjes. De bladranden zijn getand en afzonderlijke deelblaadjes kunnen soms licht gelobd zijn.
Het blad van var. alba is donkergroen. Daarmee vormt het een rustige achtergrond voor de zuiver witte voorjaarsbloemen.
De bladstelen vervullen daarnaast een belangrijke functie bij het klimmen. Ze kunnen zich rond dunne takken, spandraden en latten wikkelen. Een vlakke muur zonder klimconstructie biedt daarom onvoldoende houvast.
In de herfst verliest de plant zijn blad. De verhoute takkenstructuur blijft vervolgens zichtbaar tot het voorjaar.
Buiten de bloeiperiode levert vooral de forse groene bladermassa sierwaarde. Hierdoor kan een volwassen plant in de zomer bovendien een schutting, pergola of ander groot element grotendeels aan het zicht onttrekken.
5. Bloei van bosrank (Clematis montana var. alba)
De uitbundige voorjaarsbloei vormt het belangrijkste kenmerk van Clematis montana var. alba. De meeste bloemen verschijnen in mei en juni. Bij warm voorjaarsweer kan de bloei wat eerder beginnen.
De afzonderlijke bloemen zijn met ongeveer 4 cm doorsnede relatief klein voor een clematis. Ze verschijnen echter in zulke grote aantallen dat een volwassen plant tijdens de hoofdbloei bijna volledig wit kan kleuren.
Iedere bloem heeft vier brede, afgeronde witte bloemdekbladen. In het midden staan talrijke crèmekleurige meeldraden. De bloemen verspreiden volgens de RHS een lichte geur.
De bloemknoppen ontstaan aan scheuten die tijdens het voorafgaande groeiseizoen zijn gevormd. Daarom behoort deze bosrank tot snoeigroep 1.
Snoei vóór de bloei zou een groot deel van de bloemknoppen verwijderen. Is verkleinen noodzakelijk, snoei dan direct na de bloei. De nieuwe scheuten krijgen vervolgens de rest van de zomer om bloemknoppen voor het volgende voorjaar te vormen.
De RHS geeft H5, 4–8 meter hoogte, 2,5–4 meter breedte, geurige witte bloemen van circa 4 cm en snoeigroep 1. Kew accepteert Clematis montana en geeft als natuurlijk verspreidingsgebied Afghanistan tot China en Taiwan. De plant is ook momenteel in Nederland en België onder de bekende naam Clematis montana 'Alba' verkrijgbaar.
6. Standplaats en bodem voor bosrank (Clematis montana var. alba)
Bosrank Clematis montana var. alba groeit goed in zon tot halfschaduw. Een lichte standplaats bevordert een rijke bloei, maar de wortelzone blijft bij voorkeur koel en beschaduwd. Vooral tegen een warme zuidmuur kan de bodem rond de voet snel uitdrogen.
De plant verlangt een diepe, humusrijke en vochthoudende maar goed doorlatende bodem. Zowel zand-, leem- als kleigrond is geschikt wanneer voldoende organische stof aanwezig is en overtollig water kan wegzakken.
De zuurgraad is weinig kritisch. Volgens de RHS verdraagt Clematis montana var. alba zowel zure, neutrale als kalkhoudende grond.
Plant de wortelkluit ongeveer 5 tot 8 cm dieper dan hij in de pot stond. Dat stimuleert nieuwe scheuten vanuit de onderste delen van de plant.
Een laag compost of bladcompost helpt de wortelzone koel en gelijkmatig vochtig te houden.
7. Toepassing en combinaties met bosrank (Clematis montana var. alba)
Clematis montana var. alba heeft veel ruimte nodig. Gebruik deze krachtige bosrank daarom vooral voor grote pergola's, hoge schuttingen, forse muren, oude bomen en stevige constructies. Voor een kleine rozenboog of smal klimrek wordt hij uiteindelijk te groot.
De massa witte voorjaarsbloemen combineert sterk met donker blad, paarse voorjaarsbloemen en een rustige groene onderbeplanting.
Geschikte combinatieplanten zijn onder andere:
- zwarte vlier (Sambucus nigra 'Eva') – het fijn verdeelde donkerpaarse blad vormt een krachtig contrast met de witte bloemen;
- blaasspirea (Physocarpus opulifolius 'Diabolo') – geeft een robuuste donkerbladige heesterstructuur naast de krachtige klimplant;
- akelei (Aquilegia vulgaris 'Black Barlow') – bloeit rond dezelfde periode met bijna zwartpaarse bloemen;
- prairielelie (Camassia leichtlinii 'Caerulea') – voegt rechtopstaande blauwviolette bloemaren toe tijdens de voorjaarsbloei;
- ooievaarsbek (Geranium macrorrhizum) – vormt een sterke lage begroeiing rond de koele wortelzone;
- elfenbloem (Epimedium × perralchicum 'Frohnleiten') – bedekt de bodem in halfschaduw met dicht blad en gele voorjaarsbloemen;
- varens, zoals geschubde mannetjesvaren (Dryopteris affinis) – geven een rustige fijne bladstructuur rond de voet op beschaduwde plaatsen;
- Japans bosgras (Hakonechloa macra) – vormt een zachte, overhangende bladlaag onder een pergola of langs de schaduwzijde van de klimplant.
Laat Clematis montana var. alba bij voorkeur de bovenste laag van de beplanting vormen. Zo kan de krachtige groei zich ontwikkelen zonder kleinere heesters volledig te overwoekeren.
Ontwerptip: laat de witte bloemen over een donkere pergola, houten wand of donkerbladige heesterstructuur vallen. Hierdoor krijgt de massale witte voorjaarsbloei veel meer diepte dan tegen een lichte achtergrond.
8. Groeiwijze en onderhoud van bosrank (Clematis montana var. alba)
Clematis montana var. alba groeit zeer krachtig en kan jaarlijks lange nieuwe scheuten vormen. De bladstelen wikkelen zich rond dunne steunpunten, waarna de scheuten zich steeds verder door een constructie, boom of heester verspreiden.
De plant behoort tot snoeigroep 1. Een gevestigde plant hoeft daarom niet jaarlijks te worden gesnoeid. Verwijder alleen dood hout en scheuten die buiten de beschikbare ruimte groeien.
Moet de plant kleiner worden, snoei dan direct na de bloei in mei of juni. De nieuwe scheuten die daarna ontstaan, kunnen gedurende de zomer uitrijpen en bloemknoppen vormen voor het volgende voorjaar.
Ook een oude, sterk verwilderde plant kan worden verjongd. De RHS adviseert een krachtige Clematis montana direct na de bloei sterk terug te snoeien wanneer renovatie noodzakelijk is.
Geef na zo'n ingreep compost of organische mest en zorg tijdens droge perioden voor voldoende water.
9. Vermeerdering van bosrank
Bosrank Clematis montana var. alba kan vegetatief worden vermeerderd door halfhoutige stekken of door afleggen.
Voor stekken gebruik je gezonde jonge scheuten vanaf het voorjaar tot de late zomer. Snijd stekken met een goed ontwikkeld knopenpaar en zet ze in een luchtig, vochthoudend stekmedium.
Afleggen is eenvoudiger wanneer een lange lage scheut beschikbaar is. Buig deze naar de grond en bedek een deel van de stengel met aarde. Laat de groeitop boven de grond uitsteken.
Na de vorming van voldoende eigen wortels kun je de nieuwe plant van de moederplant losmaken en afzonderlijk uitplanten.
Zaaien is mogelijk bij de botanische soort, maar is geen betrouwbare methode om een specifieke vorm of cultivar met dezelfde eigenschappen te behouden. Gebruik daarom vegetatieve vermeerdering wanneer een identieke plant gewenst is.
10. Verwante soorten en cultivars van Clematis montana
Onderstaande soorten en cultivars worden regelmatig of recent in Nederland en België gekweekt of verkocht.
- Clematis montana – de botanische soort; zeer krachtige Aziatische bosrank met talrijke kleine witte tot lichtgekleurde voorjaarsbloemen.
- Clematis montana var. alba – rijkbloeiende witte vorm met geurende bloemen van ongeveer 4 cm breed; de plant van dit artikel.
- Clematis montana var. grandiflora – zeer krachtige witbloeiende vorm met relatief grote witte bloemen en een uitbundige voorjaarsbloei.
- Clematis montana 'Broughton Star' – rijkbloeiende selectie met halfgevulde tot gevulde dieproze bloemen en jong blad met een bronzen tint.
- Clematis montana 'Elizabeth' – zeer krachtige cultivar met lichtroze, licht geurende bloemen en bronskleurig jong blad.
- Clematis montana 'Freda' – iets beheersbaarder groeiende selectie met opvallend donker roze tot kersenroze bloemen.
- Clematis montana 'Marjorie' – krachtige cultivar met halfgevulde roze en crèmekleurige bloemen en brons getint jong blad.
- Clematis montana 'Mayleen' – zeer sterke groeier met grote lichtroze, geurende bloemen en bronskleurig jong blad.
- Clematis montana 'Rubens' – klassieke roze vorm met bronsachtig jong blad en grote aantallen zachtroze voorjaarsbloemen.
- Clematis montana 'Tetrarose' – krachtige selectie met relatief grote donkerroze bloemen en opvallend brons tot purper getint jong blad.
RHS bevestigt voor var. alba de voorkeur voor vochthoudende maar goed doorlatende grond, 5–8 cm diep planten en snoeigroep 1. Bij gevestigde Clematis montana is reguliere snoei niet nodig; noodzakelijke vorm- of renovatiesnoei gebeurt na de bloei.
Voor hoofdstuk 10 heb ik de selectie bewust bij Clematis montana gehouden. Onder andere 'Broughton Star', 'Elizabeth', 'Freda' en 'Mayleen' zijn botanisch aan C. montana gekoppeld en worden nog actueel aangeboden; ook 'Grandiflora', 'Rubens' en diverse andere montana-selecties staan momenteel in het Nederlandse assortiment.
11. Bosrank (Clematis montana var. alba) en biodiversiteit
Bosrank Clematis montana var. alba bloeit in het voorjaar met grote aantallen open bloemen. De meeldraden en het bloemcentrum zijn goed bereikbaar, waardoor bijen en andere insecten de bloemen kunnen bezoeken voor stuifmeel en nectar.
De bloei in mei en juni valt in een periode waarin veel insecten actief zijn. Door de enorme hoeveelheid bloemen kan een volwassen plant gedurende enkele weken een duidelijke aanvullende voedselbron vormen.
Een grote bosrank zorgt daarnaast voor verticale structuur. Wanneer de plant over een pergola, door een oude boom of langs een grote heester groeit, ontstaat extra beschutting tussen het dichte netwerk van scheuten en bladeren.
Na de bloei kunnen pluizige zaadhoofden ontstaan. Laat een deel daarvan staan wanneer terugknippen niet nodig is.
Combineer deze bosrank met andere voorjaars- en zomerbloeiers om het voedselaanbod voor insecten over een langere periode te spreiden.
12. Problemen en ziekten bij deze bosrank
Bosrank Clematis montana var. alba is doorgaans robuuster dan veel grootbloemige clematissen. Toch kunnen bladluizen, slakken, rupsen en oorwormen plaatselijk schade veroorzaken.
Clematisverwelkingsziekte komt vooral bij grootbloemige hybriden voor en vormt bij Clematis montana doorgaans een kleiner risico. Plotseling verwelkende scheuten kunnen ook ontstaan door beschadiging, droogte of problemen rond de wortels.
Meeldauw kan optreden tijdens warme en droge perioden, vooral wanneer de plant onvoldoende bodemvocht krijgt. Een gelijkmatig vochtige wortelzone verkleint dit risico.
Langdurig natte, slecht doorlatende grond kan de wortels verzwakken. Zorg daarom voor voldoende drainage.
Bij oude planten ontstaat soms een zeer dicht pakket van levende en dode stengels. Verwijder na de bloei dood hout en dun een te zware plant zo nodig uit. Controleer tegelijkertijd of de klimconstructie het gewicht nog veilig kan dragen.
13. Veelgestelde vragen over bosrank (Clematis montana var. alba)
Hoe hoog wordt bosrank Clematis montana var. alba?
Deze bosrank kan ongeveer 5 tot 8 meter hoog worden. Een volwassen plant kan daarnaast enkele meters breed uitgroeien en heeft daarom aanzienlijk meer ruimte nodig dan veel grootbloemige clematissen.
Wanneer bloeit Clematis montana var. alba?
De hoofdbloei valt in mei en juni. Bij zacht voorjaarsweer kunnen de eerste bloemen eerder openen. Een volwassen plant kan tijdens de bloei vrijwel volledig met witte bloemen worden bedekt.
Zijn de bloemen van Clematis montana var. alba geurend?
Ja. De witte bloemen verspreiden een lichte, aangename geur. Bij een grote bloeiende plant kan deze geur duidelijker merkbaar zijn doordat tegelijkertijd duizenden bloemen geopend kunnen zijn.
Welke snoeigroep heeft Clematis montana var. alba?
Deze bosrank behoort tot snoeigroep 1. De bloemknoppen ontstaan op scheuten van het voorgaande groeiseizoen. Jaarlijkse sterke snoei is daarom niet gewenst.
Wanneer moet Clematis montana var. alba worden gesnoeid?
Snoei alleen wanneer dat nodig is en doe dit direct na de bloei, meestal in mei of juni. De nieuwe scheuten krijgen dan voldoende tijd om vóór de volgende winter te rijpen en nieuwe bloemknoppen te vormen.
Kan een oude Clematis montana var. alba sterk worden teruggesnoeid?
Ja. Een te groot of sterk verwaarloosd exemplaar kan direct na de bloei stevig worden teruggesnoeid. Houd er rekening mee dat de bloei het daaropvolgende voorjaar tijdelijk minder uitbundig kan zijn.
Kan Clematis montana var. alba in halfschaduw groeien?
Ja. Zon tot halfschaduw is geschikt. Bij voldoende licht bloeit de plant doorgaans het rijkst. In diepe schaduw neemt de bloei meestal af.
Kan Clematis montana var. alba in een boom groeien?
Ja, mits de boom groot en stevig genoeg is. De bosrank kan uiteindelijk veel gewicht ontwikkelen. Gebruik daarom geen jonge of kleine boom die door de krachtige klimplant kan worden overgroeid.
Is Clematis montana var. alba geschikt voor een kleine tuin?
Meestal niet. De plant kan 5 tot 8 meter hoog worden en een groot oppervlak bedekken. Voor kleine tuinen zijn compactere clematissen meestal gemakkelijker beheersbaar.
Waarom bloeit mijn Clematis montana var. alba niet?
Een veelvoorkomende oorzaak is snoei op het verkeerde moment. Wanneer je de plant in de winter of het vroege voorjaar sterk terugsnoeit, verwijder je de scheuten waarop de bloemknoppen voor dat voorjaar zitten. Ook te weinig licht kan de bloei beperken.
14. Conclusie over bosrank (Clematis montana var. alba)
Bosrank (Clematis montana var. alba) is een zeer krachtige klimplant die vooral uitblinkt door zijn uitbundige witte voorjaarsbloei. In mei en juni kan een volwassen plant vrijwel volledig onder de bloemen verdwijnen.
Met een hoogte van ongeveer 5 tot 8 meter vraagt deze bosrank veel ruimte en een stevige ondersteuning. Grote pergola's, muren, volwassen bomen en robuuste constructies zijn daarom geschikter dan kleine klimrekken.
De plant groeit het best in zon tot halfschaduw en verlangt een humusrijke, vochthoudende maar goed doorlatende bodem. Een koele wortelzone ondersteunt een gezonde groei.
Omdat de bloemen op ouder hout verschijnen, behoort Clematis montana var. alba tot snoeigroep 1. Jaarlijks snoeien is niet nodig. Eventuele vorm- of renovatiesnoei vindt direct na de bloei plaats.
Vooral waar voldoende ruimte beschikbaar is, vormt deze witbloeiende bergbosrank een indrukwekkende en langdurige klimplant voor grote tuinstructuren.
Maak een schetsafspraak
Heeft u hulp nodig bij het maken van een tuinontwerp en/of het samenstellen van een beplantingsplan? Maak dan een afspraak met de Schetsservice!
